Mardin’in yaklaşık 30 kilometre güneydoğusunda, Mezopotamya Ovası’na bakan toprakların altında yaklaşık 1500 yıllık olağanüstü bir dünya saklanıyor. Dara Antik Kenti. Bugün Dara’ya gittiğinizde ilk gördüğünüz şey taş yapılar, sur kalıntıları ve kayalara oyulmuş alanlar Fakat Dara’nın asıl şaşırtıcı tarafı, gözümüzün gördüğü yüzeyin altında başlıyor. Çünkü burada yalnızca antik bir kentin kalıntıları değil devasa sarnıçlar, su yapıları, kaya mezarları ve yeraltına uzanan galeriler bulunuyor. Dara’nın büyük bir askeri merkez haline gelmesi MS 6. yüzyılın başlarına uzanıyor Doğu Roma İmparatoru I. Anastasius döneminde kent, Sasani İmparatorluğu sınırındaki stratejik konumu nedeniyle güçlü bir garnizon şehri olarak geliştirildi. Mezopotamya’nın en kritik geçiş noktalarından birinde bulunan Dara için su, en az surlar kadar önemliydi. Çünkü uzun sürecek bir kuşatmada şehrin su kaynaklarının kesilmesi, savunmanın çökmesi anlamına gelebilirdi.
Bu nedenle Dara’da dikkat çekici bir su altyapısı oluşturuldu. Suyun yönlendirilmesi, kontrol edilmesi ve depolanması için barajlar kanallar ve büyük sarnıçlardan yararlanıldı. Bugün yerin altında görülebilen devasa sarnıçlara girildiğinde, yukarıdaki sıcak ve açık Mezopotamya coğrafyasından bambaşka bir dünyaya geçilmiş hissi oluşuyor. Yüksek taş duvarlar, kemerler ve karanlığa doğru uzanan bölümler, 1500 yıl önce burada nasıl bir mühendislik kullanıldığını gösteriyor. Fakat Dara’nın altında yalnızca su yapıları bulunmuyor Kentin batısında geniş bir nekropol alanı var. Buradaki doğal kaya kütleleri oyularak mezarlar ve galeriler oluşturulmuş. Özellikle büyük galerili mezar, Dara’nın en dikkat çekici yapılarından biri. Arkeolojik kazılarda bu alanlardan çok sayıda insan kalıntısı ortaya çıkarıldı Dara nekropolünde gerçekleştirilen çalışmalar üzerinde yapılan antropolojik araştırmalarda en az 216 bireye ait iskelet materyali incelendi. Yani bugün ziyaretçilerin yürüdüğü kayaların altında yalnızca taş yapılar değil, yüzyıllar önce burada yaşamış insanların gerçek izleri de bulunuyor.
İşte Dara hakkında anlatılan yeraltında başka bir şehir var söylentilerinin ortaya çıkmasının nedenlerinden biri de bu olağanüstü yapılar Ancak burada gerçekle efsaneyi birbirinden ayırmak gerekiyor. Bugüne kadar elde edilen arkeolojik veriler, Dara’nın altında yüzeydeki kent büyüklüğünde tamamen ayrı ve keşfedilmiş dev bir yeraltı şehri bulunduğunu göstermiyor. Buna rağmen ortaya çıkarılan gerçek yapılar, söylentilerden çok daha etkileyici. Çünkü Dara’nın altında devasa su depoları, kayalara oyulmuş mezarlar, galeriler ve farklı yeraltı yapıları bulunurken yüzeyde surlar köprüler, su sistemleri, dini yapılar ve büyük bir sınır kentinin kalıntıları uzanıyor. Başka bir ifadeyle Dara’nın iki farklı dünyası var gibiydi. Yukarıda insanların yaşadığı, ticaret yaptığı ve şehri savunduğu bir kent aşağıda ise şehrin suyunu saklayan, savunmasına yardımcı olan ve ölülerini barındıran karanlık bir dünya...
Üstelik bugün gördüklerimiz, Dara’nın binlerce yıllık geçmişinin bize ulaşabilmiş bölümü. Arkeolojik çalışmalar ilerledikçe kentin farklı dönemlerine ve kullanım biçimlerine ilişkin bilgiler de gelişmeye devam ediyor. Bu yüzden Dara’nın gizemini anlatırken yeraltında kayıp bir şehir bulundu demeye aslında hiç gerek yok. Gerçek çok daha çarpıcı. Bugün insanların yaşadığı bir Mardin köyünün çevresinde ve altında, yaklaşık 1500 yıl önce imparatorlukların sınırında duran dev bir kentin sarnıçları, mezar galerileri ve mühendislik yapıları hala varlığını sürdürüyor. Ve insan Dara’nın karanlık sarnıçlarına baktığında ister istemez aynı soruyu soruyor. Bu kayaların altında geçmişten kalan daha neler var?
