Kırık cam deneyi ya da daha bilinen adıyla kırık camlar teorisi, bir ortamda görülen küçük düzensizliklerin ve ihlallerin zamanla daha büyük sorunlara zemin hazırladığını anlatan güçlü bir sosyal davranış modelidir. Bu yaklaşıma göre tek bir kırık camın onarılmadan bırakılması bile, o alanın sahipsiz olduğu, kimsenin umursamadığı ve kuralların geçerli olmadığı yönünde sessiz bir mesaj verir.
Bu mesaj fark edilmeden yayılır, insanlar çevrelerinden ipuçları alarak davranışlarını şekillendirir ve eğer bir sokakta camlar kırık, duvarlar yazılarla dolu, çöpler birikmişse, bireyler burada kurallara uymanın gereksiz olduğunu düşünmeye başlar. Bu durum önce küçük ihlallerle, ardından vandalizm, hırsızlık ve daha ağır suçlarla kendini gösterir.
Teorinin temel iddiası, suçun ya da toplumsal bozulmanın bir anda ortaya çıkmadığı, aksine yavaş yavaş normalleşerek büyüdüğüdür. Küçük hatalar görmezden gelindikçe sınırlar belirsizleşir, belirsizlik ise cesareti artırır ve insanlar burada her şey serbest algısına kapılır. Bu nedenle kırık camlar teorisi, önlemenin cezadan önce geldiğini savunur. Bir camı hemen onarmak, bir grafitiyi silmek ya da küçük bir kural ihlaline zamanında müdahale etmek, sadece fiziksel düzeni değil, aynı zamanda toplumsal psikolojiyi de onarır ve burada düzen var hissini yeniden kurar.
Günlük hayatta bu etkiyi sıkça görmek mümkündür, yere atılan tek bir çöp kısa sürede bir çöplüğe dönüşebilir, kurallara uyulmayan bir kavşakta ihlaller artar ya da küçük bir zorbalık görmezden gelindiğinde daha ağır davranışlar normalleşir çünkü sessizlik çoğu zaman onay gibi algılanır.
Ancak teori eleştirilerden de muaf değildir, bazı uygulamalarda aşırı sert denetimler adaletsizlik yaratmış, suçun ekonomik, sosyal ve psikolojik nedenleri ikinci plana itilmiştir ve bu nedenle günümüzde kırık camlar yaklaşımı, tek başına bir çözüm olarak değil, sosyal destek ve adil politikalarla birlikte ele alındığında anlamlı kabul edilir. Kırık cam deneyi, düzenin büyük yasalarla değil, çoğu zaman küçük detaylarla ayakta kaldığını hatırlatır, ihmal edilen her küçük kırık, fark edilmeden daha büyük bir çöküşün başlangıcı olabilir.
