Bazen bir tartışmanın ortasında insan kendisini tuhaf bir noktada bulur. Konuşmaya başladığında anlatmak istediği şey son derece açıktır, fakat birkaç dakika sonra kendisini hiç söylemediği bir cümleyi açıklamaya, hiç savunmadığı bir düşünceyi savunmaya çalışırken yakalar. Asıl mesele çoktan ortadan kaybolmuştur. İşte kasıtlı yanlış anlama olarak tarif edebileceğimiz manipülatif iletişim biçimi tam da burada ortaya çıkar. Kasıtlı yanlış anlamada kişi karşısındakinin söylediğini gerçekten anlamadığı için değil, konuşmanın yönünü değiştirmek kendisi açısından daha avantajlı olduğu için sözleri başka bir anlama çekebilir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır. Her yanlış anlaşılma manipülasyon değildir. İnsanlar gerçekten farklı yorumlayabilir, eksik duyabilir, duygusal olduklarında söylenenden başka anlamlar çıkarabilir. Manipülasyondan söz edebilmek için bunun tekrarlayan bir iletişim örüntüsüne dönüşmesi ve özellikle sorumluluktan kaçmak, karşı tarafı savunmaya geçirmek ya da asıl konuyu dağıtmak için kullanılması önemlidir.
Basit bir örnek düşünelim. Birisi eşine, arkadaşına veya çalışma arkadaşına. Son zamanlarda konuşurken beni pek dinlemediğini hissediyorum diyor. Karşılığında şu cevap geliyor. Yani sana göre ben dünyanın en kötü insanıyım. Oysa böyle bir şey söylenmemiştir İlk kişi artık Beni dinlemiyorsun meselesini konuşmak yerine, Hayır, kötü bir insan olduğunu söylemedim demek zorunda kalır Tartışmanın ekseni birkaç saniye içerisinde değişmiştir. Başlangıçta davranışı sorgulanan kişi, konuşmanın ilerleyen bölümünde kendisini incitilmiş taraf olarak konumlandırabilir.Başka bir örnekte kişi Dün verdiğin sözün tutulmaması beni rahatsız etti. der Karşısındaki ise. Demek artık bana hiç güvenmiyorsun diye cevap verir. Burada yine iki farklı şey vardır. Bir sözün tutulmamasından rahatsız olmak ile bir insana hiçbir konuda güvenmemek aynı şey değildir. Fakat ikinci cümle, tartışmayı somut bir olaydan çıkarıp çok daha büyük ve duygusal bir alana taşır. Bu yöntem etkili olduğunda ilginç bir şey gerçekleşir. Sorgulayan kişi savunmaya geçer. Artık karşı tarafın davranışını konuşmak yerine kendi niyetini açıklamaya başlar. Ben onu kastetmedim. Öyle söylemedim. Beni yanlış anladın. Ben sana kötü biri demiyorum.
Konuşma uzadıkça asıl mesele sisin içinde kaybolur. Kasıtlı yanlış anlamanın daha ince biçimleri de vardır. Örneğin bir insan sınır koyduğunda. Bu akşam yalnız kalmak istiyorum dediğinde karşılığında Tamam, demek benimle görüşmek istemiyorsun cevabını alabilir. Oysa bir akşam yalnız kalmak istemek, bir insanı hayatından çıkarmak anlamına gelmez. Fakat cümle bu şekilde büyütüldüğünde kişi sınırını korumak yerine karşısındakini rahatlatmaya çalışabilir. Hatta başlangıçta istemediği şeyi yaparak buluşmayı kabul edebilir. Bu nedenle kasıtlı yanlış anlama yalnızca tartışmalarda görülmez. İlişkilerde, arkadaşlıklarda, aile içinde ve iş hayatında ortaya çıkabilir. Özellikle kişinin söylediği sözlerin sürekli olarak en uç anlamına çekilmesi dikkat çekicidir.
Bunu farklı yapabiliriz cümlesi, Yaptığım hiçbir şeyi beğenmiyorsun şeklinde karşılanabilir. Bu konuda biraz düşünmek istiyorum cümlesi, Bana güvenmiyorsun. haline gelebilir. Şu davranışın beni kırdı cümlesi ise, Beni kötü biri olmakla suçluyorsun noktasına taşınabilir. Bu iletişim biçiminin güçlü tarafı, insanın doğal olarak yanlış anlaşılmak istememesidir. Çoğumuz söylediğimiz şey çarpıtıldığında kendimizi açıklama ihtiyacı hissederiz. İşte tam burada bir döngü başlayabilir. Ne kadar açıklarsak yeni açıklamalar gerekir, yeni açıklamalar yeni tartışmalar doğurur ve başlangıçta konuşmak istediğimiz mesele giderek uzaklaşır. Böyle bir durumda işe yarayabilecek en önemli şeylerden biri, tartışmanın ilk cümlesini zihinde tutmaktır.
Ben bunu söylemedim. Söylediğim şey şuydu. Ardından asıl konuya dönmek. Çünkü bazen uzun uzun kendimizi savunmak, farkında olmadan konuşmanın başka bir yere taşınmasına izin verir. Her yanlış yorumu düzeltmeye çalışmak yerine kişinin kendi cümlesini kısa ve açık biçimde tekrar etmesi daha sağlıklı olabilir. Ayrıca tek bir konuşmadan yola çıkarak karşıdaki insana manipülatör etiketi yapıştırmak doğru değildir. Asıl dikkat edilmesi gereken örüntüdür. Aynı şey sürekli yaşanıyor mu. Belirli bir davranış sorgulandığında konu hep başka yere mi gidiyor. Her tartışmanın sonunda başlangıçtaki meseleyi konuşmak yerine kendinizi suçluluk içinde açıklama yaparken mi buluyorsunuz. Bazen manipülasyon yüksek sesle, tehditlerle veya açık baskıyla gelmez. Bazen yalnızca bir cümlenin anlamı birkaç santim yana kaydırılır. Sonra bir kez daha kaydırılır. Bir süre sonra iki insan hala konuşuyordur ama artık aynı konu hakkında konuşmuyorlardır. Ve belki de kasıtlı yanlış anlamanın en görünmez tarafı budur. Söylediğiniz söz değiştirilmez sözün anlamı değiştirilerek sizi hiç kurmadığınız bir cümlenin sanığı haline getirir.
