İşverenlerin çalışanlarından teminat amacıyla boş senet talep etmesi, iş ve çalışma özgürlüğünün korunması bakımından ceza hukukuna konu olabiliyor. Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 21 Ocak 2020 tarihli, 2018/6498 Esas ve 2020/1716 Karar sayılı ilamında, çalışanlarından boş senet alınacağını bildiren ve senet vermeyenlerin işten çıkarılacağını ileri süren işveren yetkilileri hakkında yürütülen ceza yargılamasını değerlendirdi. Yüksek Mahkeme, iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçunun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi ihtimalinin araştırılması gerektiğini belirterek davanın düşürülmesine ilişkin hükmü bozdu.
Karara konu olayda, bir kamu ihalesini kazanan şirketin yetkililerinin çalışanlardan alacaklısı, düzenlenme tarihi ve miktarı bulunmayan senetler talep ettiği ileri sürüldü. İddiaya göre şirket yetkilileri, kıdem tazminatı, iş kazası ve idari yaptırımlar nedeniyle şirket bütçesinden ödeme yapılmasını önlemek amacıyla bu senetlerin alınacağını bildirdi. Senet vermek istemeyen çalışanların ise işten çıkarılacağı ifade edildi. Bunun üzerine şirket yetkilileri hakkında iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçundan ceza yargılaması başlatıldı.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 117. maddesinde iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu düzenlenmiştir. Kanun'un 119. maddesinde ise bu suçun belirli nitelikli haller altında işlenmesi durumunda uygulanacak hükümler yer almaktadır. Özellikle suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi, ceza sorumluluğunun belirlenmesinde önem taşımaktadır. Bu nitelikli halin varlığı, suçun soruşturulması ve kovuşturulmasında şikayet koşulunun uygulanması bakımından da hukuki sonuç doğurmaktadır.
İlk derece mahkemesi, şikayetin kanuni süresi içerisinde yapılmadığı gerekçesiyle kamu davasının düşmesine karar verdi. Ancak dosyanın temyiz incelemesinde, çalışanların ilgili kamu kurumuna yaptıkları başvuruların Cumhuriyet Başsavcılığına iletilmesi ve şikayet süresine ilişkin değerlendirme tartışma konusu oldu. Yargıtay, çalışanların kamu görevlilerine yaptıkları ihbar ve şikayetlerin ilgili makamlara iletildiğini belirleyerek yerel mahkemenin davanın düşürülmesine ilişkin gerekçesini yeterli bulmadı.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi, işveren yetkililerinin çalışanlardan boş senet talep ettikleri ve senet vermeyenlerin işten çıkarılacağını bildirdikleri iddiasının Türk Ceza Kanunu'nun 119. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Özellikle eylemin birden fazla kişi tarafından birlikte gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin araştırılmasının zorunlu olduğunu vurguladı. Bu husus açıklığa kavuşturulmadan suçun şikayete bağlı olduğu kabul edilerek kamu davasının düşürülmesini hukuka aykırı buldu.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 21 Ocak 2020 tarihli kararıyla yerel mahkemenin düşme hükmünü oy birliğiyle bozdu. Kararda, çalışanlardan işten çıkarılma tehdidi altında boş senet talep edildiği iddiasının iş ve çalışma hürriyetinin ihlali suçu kapsamında incelenmesi ve suçun nitelikli halinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerektiği ortaya konuldu. Yargıtay'ın kararı, sanıklar hakkında kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmü niteliğinde olmayıp olayın ilgili ceza hükümleri doğrultusunda yeniden değerlendirilmesini gerektiren bir bozma kararıdır.
