Bizans'ın En Güçlü Kadınlarından Biri Nasıl İmparatorluğun Kaderini Değiştirdi?

İstanbul'un henüz Konstantinopolis adıyla anıldığı, görkemli sarayların, büyük kiliselerin ve imparatorluk törenlerinin şehrin hayatına yön verdiği altıncı yüzyılda, Bizans tarihinin en dikkat çekici kadınlarından biri, toplumun en yüksek makamına ulaşarak yalnızca kendi kaderini değil, dünyanın en güçlü devletlerinden birinin geleceğini de değiştirdi. Onun adı Theodora'ydı ve hakkında anlatılanlar, bir kadının imparatorluk sarayına yükselişinin çok ötesinde, iktidarın, toplumsal önyargıların, siyasi cesaretin ve tarihin kadınları nasıl hatırladığının son derece çarpıcı bir örneğini oluşturuyordu. Theodora'nın hayatı, imparatorluk ailesinin içinde doğmuş, çocukluğundan itibaren saray eğitimi almış veya soylu bir ailenin ayrıcalıklarıyla yetişmiş bir kadının hikayesi değildi. Aksine, kökenleri hakkında günümüze ulaşan bilgilerin önemli bir bölümü tartışmalı olmakla birlikte, onun Konstantinopolis'in eğlence dünyasıyla bağlantılı mütevazı bir çevreden geldiği ve dönemin katı toplumsal hiyerarşisini aşarak imparatoriçeliğe yükseldiği kabul edilmektedir. Bu yükseliş, Bizans toplumunda kadınların konumunun, sınıfsal ayrımların ve siyasi gücün nasıl şekillendiğini anlamak açısından olağanüstü bir örnektir. Yaklaşık 500 yılında doğduğu düşünülen Theodora'nın çocukluk ve gençlik yılları hakkında kesin bilgiler oldukça sınırlıdır. Dönemin tarihçisi Prokopios, onun babasının Konstantinopolis Hipodromu'nda ayılarla ilgilenen bir görevli olduğunu, ailesinin gösteri dünyasıyla bağlantılı bulunduğunu ve genç yaşlarda sahne hayatına katıldığını anlatır. Ancak bu bilgileri değerlendirirken son derece dikkatli olmak gerekir çünkü Prokopios'un özellikle Gizli Tarih adlı eserinde Theodora hakkında kullandığı ağır ve aşağılayıcı ifadeler, yazarın imparatorluk çiftine duyduğu düşmanlıkla yakından ilişkilidir.

Bu nedenle Theodora'nın gençliğine dair anlatılan her ayrıntıyı tartışmasız tarihsel gerçek olarak kabul etmek doğru değildir. Bununla birlikte onun saray aristokrasisinin geleneksel çevrelerinden gelmediği ve toplumsal bakımdan sıra dışı bir yükseliş gerçekleştirdiği, tarihçilerin üzerinde önemle durduğu bir gerçektir. Theodora'nın yaşadığı dönemde Konstantinopolis Hipodromu, yalnızca atlı araba yarışlarının düzenlendiği büyük bir eğlence alanı değil, aynı zamanda halkın siyasi görüşlerini ortaya koyduğu, imparatorların toplumla karşı karşıya geldiği ve şehirdeki farklı grupların güç mücadelesine giriştiği önemli bir kamusal merkezdi. Maviler ve Yeşiller olarak bilinen yarış taraftarı gruplar, zaman içerisinde sporun sınırlarını aşan toplumsal ve siyasi kimlikler kazanmış, imparatorluk yönetimi açısından da dikkate alınması gereken güçler haline gelmişti. Böyle bir ortamda yetiştiği anlatılan Theodora'nın, Konstantinopolis'in toplumsal farklılıklarını ve sıradan insanların karşılaştığı güçlükleri yakından tanımış olabileceği düşünülmektedir. Ancak onun sonraki siyasi kararlarını doğrudan çocukluk deneyimlerine bağlamak, elimizdeki kaynakların izin verdiğinden daha kesin bir yorum olur. Yine de Theodora'nın hayatı, imparatorluk sarayının dışındaki dünyadan gelen bir kadının devletin en yüksek makamına ulaşmasının ne kadar sıra dışı olduğunu açıkça göstermektedir. Theodora'nın gençlik yıllarında Doğu Akdeniz'e yolculuk yaptığı, İskenderiye ve başka merkezlerde bulunduğu, burada farklı dini çevrelerle tanıştığı yönünde anlatılar bulunmaktadır. Özellikle dönemin Hristiyanlık içindeki mezhepsel tartışmaları ve İsa'nın doğasına ilişkin anlaşmazlıklar, onun sonraki yaşamında önemli bir yer tutacaktır. Theodora'nın Miafizit Hristiyan topluluklara yakınlık göstermesi, ilerleyen yıllarda imparatorluk içindeki dini dengeleri etkileyecek ve onu yalnızca siyasi değil, dini bakımdan da güçlü bir şahsiyet haline getirecektir.

Hayatının en önemli dönüm noktası ise geleceğin imparatoru Justinianus ile tanışması olmuştur. O dönemde imparator I. Justin'in yeğeni olan Justinianus, saray çevresinde giderek güç kazanmakta ve devlet yönetiminde etkili bir konuma yükselmekteydi. Theodora ile Justinianus arasındaki ilişkinin evliliğe dönüşmesi, yalnızca iki insanın hayatını birleştirmesi anlamına gelmiyor, aynı zamanda Bizans toplumunun sınıfsal kurallarını ve geleneksel beklentilerini zorlayan bir gelişmeyi de beraberinde getiriyordu. Çünkü Roma hukuk geleneğinde, sahne sanatlarıyla ilişkilendirilmiş kadınların yüksek devlet görevlileriyle evlenmesine yönelik çeşitli kısıtlamalar bulunmaktaydı. Justinianus'un Theodora ile evlenebilmesinin önünü açan hukuki değişiklikler, bu ilişkinin dönemin toplumsal düzeni açısından ne kadar dikkat çekici olduğunu göstermektedir. Çiftin evliliği genellikle 525 yılına tarihlendirilir ve bu evlilik, birkaç yıl sonra imparatorluk tarihinin en önemli siyasi ortaklıklarından birine dönüşecektir. 527 yılında Justinianus imparator olduğunda Theodora da onunla birlikte tahta yükselmiş ve Augusta unvanını taşıyan imparatoriçe olarak Bizans devletinin en yüksek yönetim çevresinde yerini almıştır. Bu andan itibaren Theodora'nın hayatı, kişisel yükselişinin ötesine geçerek imparatorluğun siyasi, dini ve toplumsal meseleleriyle iç içe geçmiş, devletin karşılaştığı büyük krizlerde ve saray içindeki güç ilişkilerinde etkili bir rol üstlenmesine olanak sağlamıştır. Ancak Theodora'nın gerçek siyasi ağırlığının ne kadar büyük olduğu yalnızca taşıdığı unvanla değil, özellikle 532 yılında Konstantinopolis'i sarsan ve Bizans tarihinin en kanlı ayaklanmalarından biri olarak kabul edilen Nika İsyanı sırasında ortaya çıkmıştır. İsyanın başlangıcında halkın farklı kesimlerinde biriken ekonomik sıkıntılar, ağır vergilere duyulan tepki, devlet görevlilerinin uygulamalarına yönelik hoşnutsuzluk ve Hipodrom'daki taraftar grupları arasındaki gerilim, kısa sürede imparatorluk yönetimini tehdit eden büyük bir patlamaya dönüşmüştür. Normal şartlarda birbirleriyle rekabet eden Maviler ve Yeşiller, bu kez ortak bir öfkeyle hareket etmiş, sokaklarda başlayan gösteriler kısa sürede kontrolden çıkmış ve Konstantinopolis'in önemli bölümleri yangınlar ve çatışmalar nedeniyle ağır zarar görmüştür.

Ayaklanmanın büyümesiyle birlikte Justinianus'un yönetimi ciddi bir tehlikeyle karşı karşıya kalmış, isyancılar imparatorun yerine başka birini tahta çıkarmaya yönelmiş ve saray çevresinde şehirden kaçma seçeneği tartışılmaya başlanmıştır. İşte Theodora'nın tarihsel hafızada en güçlü biçimde yer edinmesini sağlayan olay, tam da bu kritik anda yaşanmıştır. Tarihçi Prokopios'un anlatısına göre Theodora, imparatorluk meclisinde söz alarak kaçışın çözüm olmadığını savunmuş, hükümdarlığın getirdiği sorumluluklardan korkarak uzaklaşmak yerine, sonuçları ne olursa olsun iktidarı savunmanın gerektiğini ifade etmiştir. Ona atfedilen ve hükümdarlık makamını ölüm karşısında bile terk etmemek gerektiğini vurgulayan ünlü sözler, yüzyıllar boyunca siyasi cesaretin sembollerinden biri olarak aktarılmıştır. Ancak bu konuşmanın kelimesi kelimesine gerçekten yapıldığını kesin olarak bilmek mümkün değildir çünkü antik ve Orta Çağ tarihçileri, önemli olayları anlatırken tarihsel kişilerin düşüncelerini kendi edebi üsluplarıyla oluşturdukları konuşmalar aracılığıyla ifade edebiliyorlardı. Buna rağmen Theodora'nın isyan sırasında kararlı bir tutum sergilediği yönündeki anlatı, onun tarihsel kişiliğinin en belirgin unsurlarından biri hâline gelmiştir. İmparatorluk yönetimi sonunda şehirden kaçmak yerine ayaklanmayı askeri güç kullanarak bastırmaya karar vermiş, komutan Belisarios ve diğer askerî birliklerin müdahalesi sonucunda Hipodrom'da çok büyük bir katliam yaşanmıştır. Dönemin kaynaklarında yaklaşık otuz bin kişinin öldürüldüğü aktarılmakla birlikte, bu sayının kesinliği tartışmalıdır.

Nika İsyanı'nın bastırılması Justinianus ve Theodora'nın iktidarını korumuş, ancak bunun bedeli Konstantinopolis halkı için son derece ağır olmuştur. Bu nedenle Theodora'nın bu olayda gösterdiği siyasi kararlılığı değerlendirirken yalnızca hükümdarlığın kurtarılmasına odaklanmak yeterli değildir. Aynı zamanda isyanın bastırılmasında kullanılan şiddeti, yaşanan can kayıplarını ve imparatorluk yönetiminin otoritesini sürdürmek için başvurduğu yöntemleri de tarihsel tablonun bir parçası olarak görmek gerekir. İsyan sırasında büyük zarar gören yapılardan biri Konstantinopolis'in en önemli dini merkezlerinden Ayasofya'ydı. Justinianus, ayaklanmanın ardından şehrin yeniden inşası için büyük bir faaliyet başlatmış ve günümüzde İstanbul'un en tanınmış tarihi eserlerinden biri olan Ayasofya'nın yeniden yapılmasını emretmiştir. Mimar ve matematikçi kimlikleriyle tanınan Anthemios ve İsidoros'un öncülüğünde gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda, 537 yılında dönemin mimarlık anlayışını zorlayan görkemli bir yapı ortaya çıkmıştır. Ayasofya'nın yeniden inşası doğrudan Justinianus'un büyük imar programının bir parçası olsa da Theodora'nın da içinde bulunduğu imparatorluk yönetiminin gücünü ve Konstantinopolis'in yeniden yükselişini temsil eden önemli bir gelişme olmuştur. Böylece Nika İsyanı'nın yarattığı büyük yıkımın ardından şehir, yalnızca siyasi otoritesini yeniden kurmakla kalmamış, mimarlık tarihinin en etkileyici eserlerinden birine de kavuşmuştur. Theodora'nın imparatoriçeliği boyunca etkili olduğu alanlardan biri, kadınların toplumsal konumu ve dönemin hukuk düzeniyle ilgili gelişmelerdi. Justinianus döneminde çıkarılan bazı yasalar, kadınların evlilik, boşanma, miras ve ekonomik güvenlik konularındaki durumlarını etkileyen düzenlemeler içermekteydi. Özellikle kadınların zorla fuhşa sürüklenmesi, insan ticareti ve sömürüye dayalı uygulamalarla mücadele edilmesine yönelik tedbirler, bu dönemin hukuk tarihinde dikkat çeken gelişmeler arasında bulunmaktadır.

Theodora'nın bu düzenlemelerin hazırlanmasında ne ölçüde doğrudan rol oynadığı bütün ayrıntılarıyla bilinmemektedir. Bununla birlikte, tarihsel kaynaklarda onun özellikle korunmasız durumdaki kadınlarla ilgilendiği ve bazı yardım faaliyetlerini desteklediği aktarılmaktadır. Konstantinopolis yakınlarında kurulan Metanoia adlı kurum, fuhuş ortamından uzaklaştırılan kadınların barındırılmasıyla ilişkilendirilmiştir. Ancak bu girişimi yalnızca modern anlamda bir sosyal yardım projesi olarak değerlendirmek de eksik olacaktır; çünkü dönemin ahlaki ve dini anlayışı doğrultusunda yürütülen bu faaliyetler, bazı kadınların kendi iradeleri üzerindeki kısıtlamaları da beraberinde getirmiş olabilir.  Theodora'nın siyasi gücü, yalnızca kadınlarla ilgili meselelerde veya Nika İsyanı sırasında ortaya çıkmamıştır. İmparatorluk sarayında yapılan görevlendirmeler, devlet adamları arasındaki mücadeleler, askeri komutanların konumları ve diplomatik ilişkiler üzerinde de etkili olduğu bilinmektedir. Özellikle Justinianus'un önemli komutanlarından Belisarios'un eşi Antonina ile ilişkisi, saray içindeki güç dengeleri bakımından dikkat çekici bir örnek oluşturmaktadır. Ancak Theodora'nın bu mücadelelerde her zaman uzlaştırıcı veya merhametli davrandığını söylemek mümkün değildir. Bazı kaynaklarda siyasi rakiplerine karşı sert yöntemler kullandığı, kendisine karşı çıkan devlet adamlarının görevden uzaklaştırılmasında etkili olduğu ve saray içindeki çatışmalara doğrudan müdahale ettiği anlatılmaktadır. Bu anlatıların bir bölümü düşmanca kaleme alınmış metinlerden geldiği için dikkatle değerlendirilmelidir yine de Theodora'nın yalnızca sembolik bir imparatoriçe olmadığı, gerçek siyasi güç kullanan ve zaman zaman sert kararlarla ilişkilendirilen bir yönetici olduğu açıktır. Theodora'nın hayatında en önemli yer tutan meselelerden biri de Bizans İmparatorluğu'nun dini anlaşmazlıklarıydı. Altıncı yüzyılda Hristiyan dünyası, İsa'nın ilahi ve insani doğasının nasıl anlaşılması gerektiği konusunda derin tartışmalar yaşıyor, bu görüş ayrılıkları yalnızca kiliseleri değil, imparatorluğun siyasi bütünlüğünü de etkiliyordu. Justinianus farklı Hristiyan toplulukları arasında birlik sağlamaya çalışırken, Theodora özellikle Miafizit olarak tanımlanan dinî çevrelere destek vermesiyle tanınmıştır.

Miafizit gelenek, İsa'nın ilahi ve insani doğasının birleşik doğası üzerine kurulu teolojik bir anlayışı temsil ediyordu. Bu görüş, dönemin imparatorluk kilisesinin resmi öğretisiyle çeşitli noktalarda anlaşmazlık içindeydi ve özellikle Mısır, Suriye ve Doğu Akdeniz'in bazı bölgelerinde güçlü topluluklara sahipti. Theodora'nın bu çevrelerle kurduğu ilişkiler, dini anlaşmazlıkların yalnızca inanç meselesi olmadığını, aynı zamanda imparatorluğun farklı bölgelerindeki toplumsal ve siyasi dengelerle bağlantılı bulunduğunu göstermektedir. Theodora'nın bazı din adamlarını saray çevresinde koruduğu, sürgün veya baskı tehlikesiyle karşı karşıya kalan kişilere destek verdiği ve farklı dini grupların temsilcileriyle ilişkiler kurduğu bilinmektedir. Bu faaliyetler, Justinianus ile Theodora'nın din politikalarında zaman zaman farklı önceliklere sahip olduklarını ortaya koymaktadır. Ancak bu farklılıkların her zaman açık bir siyasi çatışmaya dönüştüğünü söylemek doğru değildir kimi tarihçiler, imparatorluk çiftinin farklı dini topluluklarla ilişkilerini sürdürmesinin devletin bütünlüğünü korumaya yönelik daha geniş bir siyasetin parçası olabileceğini değerlendirmektedir.  Theodora'nın dini faaliyetleri, onun Konstantinopolis sınırlarının ötesinde de etkili olduğunu göstermektedir. Özellikle Suriye ve Mısır'daki Hristiyan topluluklarla ilişkileri, dönemin dini liderlerinin korunması ve bazı misyon faaliyetlerinin desteklenmesi açısından önem taşımaktadır. Böylece Theodora, yalnızca imparatorun yanında bulunan bir saray mensubu değil, farklı coğrafyalardaki dini ve siyasi ilişkileri etkileyebilen önemli bir şahsiyet haline gelmiştir. Theodora'nın günümüze ulaşan en etkileyici tasvirlerinden biri ise İstanbul'da değil, İtalya'nın Ravenna kentinde bulunmaktadır. San Vitale Bazilikası'nın duvarlarını süsleyen ünlü mozaikte Theodora, gösterişli imparatorluk kıyafetleri, değerli taşlarla bezeli tacı ve çevresindeki saray mensuplarıyla birlikte tasvir edilmiştir. Bu eser, onun tarihsel görünümünü bütünüyle yansıtan gerçekçi bir portre olarak değil, imparatorluk otoritesini ve hükümdarlığın kutsal törenlerle ilişkisini temsil eden görkemli bir sanat eseri olarak değerlendirilmelidir. Mozaiğin en dikkat çekici yönlerinden biri, Theodora'nın imparatorluk gücünün merkezinde, bağımsız ve son derece görkemli bir figür olarak sunulmasıdır. Justinianus'un aynı yapıda bulunan mozaiğiyle birlikte düşünüldüğünde bu tasvirler, imparatorluk çiftinin siyasi ve dini otoritesini gözler önüne sermekte, Theodora'nın dönemin resmî temsil anlayışında ne kadar önemli bir konuma sahip olduğunu göstermektedir.

Bütün bu gelişmelerin yaşandığı yıllarda Bizans İmparatorluğu, yalnızca iç siyasi sorunlarla değil, geniş çaplı askerî seferlerle, ekonomik güçlüklerle ve salgın hastalıklarla da mücadele etmekteydi. Justinianus döneminde Kuzey Afrika ve İtalya'da yürütülen savaşlar, eski Roma İmparatorluğu'nun batıdaki topraklarının bir bölümünü yeniden ele geçirmeyi amaçlıyordu. Ancak bu seferler büyük insan ve mali kaynak gerektiriyor, imparatorluğun farklı bölgelerinde ciddi sıkıntılara yol açıyordu. 541 yılından itibaren Akdeniz dünyasında yayılan ve Justinianus Vebası olarak bilinen büyük salgın ise imparatorluğun toplumsal ve ekonomik yapısını derinden etkilemiştir. Konstantinopolis'te de ağır can kayıplarına neden olan bu salgın, devletin karşılaştığı sorunları daha da büyütmüştür. Theodora, hayatının son yıllarını böylesine karmaşık ve zor bir dönemde geçirmiş, imparatorluğun karşı karşıya bulunduğu krizlere rağmen saraydaki etkisini sürdürmüştür. 28 Haziran 548 tarihinde Theodora hayatını kaybetmiştir. Ölüm nedeni kesin olarak bilinmemekle birlikte, bazı tarihsel değerlendirmelerde kanser olasılığı üzerinde durulmaktadır. Ancak günümüze ulaşan bilgiler, kesin bir tıbbi teşhis koymaya yeterli değildir. Theodora'nın ölümü, Justinianus için yalnızca eşini kaybetmesi anlamına gelmemiş, aynı zamanda uzun yıllar boyunca devlet yönetiminde kendisiyle birlikte hareket eden önemli bir siyasi ortağın da ortadan kalkması sonucunu doğurmuştur. Theodora'nın naaşı, Konstantinopolis'teki Kutsal Havariler Kilisesi'ne defnedilmiştir. Bu kilise Bizans imparatorlarının gömüldüğü en önemli yapılardan biriydi ve bulunduğu alan, İstanbul'un sonraki yüzyıllarda geçireceği büyük değişimlerle farklı bir kimlik kazanacaktı. Kutsal Havariler Kilisesi günümüze ulaşmamış, bulunduğu bölgede Osmanlı döneminde Fatih Külliyesi inşa edilmiştir. Bu nedenle Theodora'nın mezarının bugün ziyaret edilebilen, korunmuş bir yapı olarak mevcut olduğunu söylemek mümkün değildir.

Onun ölümünden sonra Justinianus yaklaşık on yedi yıl daha hüküm sürmüş ve 565 yılında hayatını kaybetmiştir. Ancak Theodora'nın tarihsel mirası, yalnızca Justinianus'un hükümdarlığının bir bölümü olarak kalmamış, yüzyıllar boyunca Bizans tarihiyle ilgilenen araştırmacıların yazarların ve sanatçıların dikkatini çekmeye devam etmiştir. Theodora'nın hayatını anlamayı zorlaştıran en önemli konulardan biri, tarihsel kaynakların onu birbirinden son derece farklı biçimlerde anlatmasıdır. Bir tarafta siyasi cesareti, dini topluluklara verdiği destek ve imparatorluk yönetimindeki etkinliğiyle öne çıkan güçlü bir kadın bulunmaktadır. Diğer tarafta ise özellikle Prokopios'un Gizli Tarih adlı eserinde ağır suçlamalarla karşı karşıya kalan, sert ve acımasız bir yönetici olarak tasvir edilen Theodora yer almaktadır. Bu iki farklı anlatı arasındaki büyük uçurum, tarih yazımının ne kadar karmaşık olabileceğini göstermektedir. Çünkü geçmişte yaşamış insanların hayatları, çoğu zaman yalnızca yaptıklarıyla değil, onları anlatan yazarların siyasi görüşleri, toplumsal değerleri ve kişisel tutumlarıyla da şekillenmektedir. Theodora örneğinde bu durum daha da belirgindir zira dönemin geleneksel kadınlık anlayışının sınırlarını aşarak siyasi güç kullanan bir imparatoriçenin, kendisine karşı çıkan çevreler tarafından nasıl değerlendirildiği de tarihsel anlatıların önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bugün Theodora'yı yalnızca mütevazı bir çevreden saraya yükselen romantik bir başarı hikayesinin kahramanı olarak görmek, onun yaşamının karmaşıklığını yeterince yansıtmaz. Aynı şekilde, düşmanca kaleme alınmış kaynaklardaki bütün suçlamaları tartışmasız kabul ederek onu yalnızca sert ve acımasız bir yönetici olarak değerlendirmek de tarihsel gerçekliğe ulaşmamızı zorlaştırır. Theodora, yaşadığı çağın siyasi mücadelelerine katılmış imparatorluk yönetiminde etkili olmuş, dini meselelerde kendi tercihlerini savunmuş ve kadınların toplumdaki konumunu ilgilendiren bazı gelişmelerle ilişkilendirilmiş güçlü bir tarihsel şahsiyettir. Onun kararları kimi zaman devletin istikrarını korumaya hizmet etmiş, kimi zaman da imparatorluk yönetiminin sert ve tartışmalı uygulamalarıyla birlikte anılmıştır.

İstanbul'un tarihine bakıldığında Theodora'nın önemi daha da belirginleşmektedir. Çünkü bugün Sultanahmet Meydanı olarak bildiğimiz alanın altında ve çevresinde, bir zamanlar Nika İsyanı'nın yaşandığı Hipodrom'un izleri bulunmaktadır. Ayasofya'nın görkemli kubbesi, Justinianus ve Theodora'nın yaşadığı çağın en büyük mimari girişimlerinden birini hatırlatmaktadır. Tarihî Yarımada'nın farklı noktalarında bulunan Bizans kalıntıları ise altıncı yüzyıl Konstantinopolis'inin siyasi ve kültürel dünyasına ilişkin önemli ipuçları sunmaktadır. Bu şehirde yürüyen milyonlarca insan, belki de her gün farkında olmadan Theodora'nın yaşadığı dönemin izlerinden geçmektedir. Bugün turistlerin fotoğraf çektiği meydanlarda bir zamanlar imparatorluk yönetimini sarsan ayaklanmalar yaşanmış, saray salonlarında devletin geleceğini etkileyen kararlar alınmış ve dünyanın farklı bölgelerine uzanan siyasi ilişkiler kurulmuştur. Theodora'nın hikayesini unutulmaz kılan da tam olarak budur. Tarihin en güçlü imparatorluklarından birinde, geleneksel ayrıcalıklara sahip olmayan bir çevreden geldiği anlatılan bir kadın, bütün toplumsal engellere rağmen imparatoriçeliğe yükselmiş ve devletin en önemli krizlerinden birinde tarihsel anlatıların merkezine yerleşmiştir. Theodora'nın hayatı, gücün yalnızca doğuştan gelen unvanlarla belirlenmediğini gösterdiği kadar, iktidara ulaşmanın insanı ne kadar karmaşık ahlaki ve siyasi kararlarla karşı karşıya bırakabileceğini de hatırlatmaktadır. Onu yalnızca güzelliğiyle, geçmişiyle veya imparatorla evliliğiyle tanımlamak, tarihsel önemini küçültmek olur. Çünkü Theodora, siyasi kararlılığı, dini meselelerdeki etkisi ve imparatorluk yönetimindeki rolüyle altıncı yüzyıl Bizans dünyasının en dikkat çekici şahsiyetlerinden biri haline gelmiştir.

Ve belki de Theodora'nın hayatından geriye kalan en önemli soru şudur. Bir insanın tarihsel kimliğini gerçekten yaşadığı olaylar mı belirler, yoksa o olayları gelecek kuşaklara anlatanların seçtiği kelimeler mi? Aradan yaklaşık bin beş yüz yıl geçmiş olmasına rağmen Theodora'nın yaşamı üzerine tartışmaların sürmesi, bu sorunun ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Konstantinopolis'in kalabalık sokaklarından imparatorluk sarayına uzanan Theodora'nın hikayesi, yalnızca bir kadının yükselişini değil, tarihin güç, cesaret, önyargı ve hafıza arasında nasıl şekillendiğini anlatan unutulmaz bir insanlık hikayesidir.