Bir otobüs durağındasınız. Otobüs geliyor ancak tabelasında alıştığımız bir hat numarası ve varış noktası yerine Sıfır yazıyor. Nereye gittiğini soruyorsunuz. Cevap yok, çünkü şoförün takip etmek zorunda olduğu sabit bir güzergah da bulunmuyor. İsterseniz binip bilinmeyen bir yere doğru yolculuk ediyor, istediğiniz yerde iniyorsunuz. Üstelik bunun için ücret de ödemiyorsunuz. Bu fikir bir sosyal medya hikayesi değil. İsviçre'nin Baden ve Wettingen bölgesinde 30 Nisan 2026'da başlayan Linie Null, yani Hat Sıfır adlı gerçek bir sanat ve toplu taşıma deneyi. Proje, konsept sanatçıları Frank ve Patrik Riklin ile Baden-Wettingen Bölgesel Ulaşım İşletmesi RVBW tarafından hayata geçirildi.
Hat Sıfır'ın mantığı, toplu taşımanın alıştığımız düzenini tersine çevirmekti. Normalde otobüse neden bindiğimizi biliriz. Nerede ineceğimiz, yaklaşık kaç dakika yolculuk edeceğimiz ve hangi duraklardan geçeceğimiz bellidir. Hat Sıfır'da ise amaç bir yere ulaşmak değil, bir süreliğine nereye ulaşacağını bilmeden hareket etmekti. Otobüs Baden Bahnhof Ost'tan belirlenen saatlerde hareket ediyor ancak sonrasında izleyeceği rota önceden belirlenmiyordu. Şoförler RVBW'nin izin verilen ulaşım ağı içinde güzergahı kendileri seçiyor, yolcular yol boyunca binebiliyor veya istedikleri yerde inebiliyordu. Yolculuklar yaklaşık bir buçuk saat sürüyordu ve otobüsün içinde hazırlanmış bir gösteri veya program da yoktu. Ne yaşanacağını büyük ölçüde otobüse binen insanlar belirliyordu.
Projenin arkasındaki fikir aslında ulaşımdan çok modern hayatla ilgiliydi. Günlük yaşamımız giderek daha fazla verimlilik üzerine kuruluyor. Navigasyon en kısa yolu hesaplıyor, takvim günümüzü bölüyor, uygulamalar ne zaman hareket etmemiz gerektiğini hatırlatıyor ve boş zamanımızı bile yapılacaklar listesine dönüştürebiliyoruz. Hat Sıfır tam olarak bu sürekli optimizasyon anlayışına karşı tasarlandı. RVBW projeyi her yolculuğun verimli olmak zorunda olmadığı düşüncesiyle açıklarken, Riklin kardeşler tesadüfü yeniden yolculuğun parçası haline getirmek istediklerini söylüyordu. Otobüs böylece ulaşım aracından çok, insanın kontrolü kısa süreliğine bırakmasını sağlayan hareketli bir sosyal deney haline geldi.
Peki insanlar neden hiçbir yere gitmeyen bir otobüse binmek istedi? Belki de tam olarak hiçbir yere gitmediği için. Proje beklenenden büyük ilgi gördü ve RVBW daha sonra talebin kapasiteyi aştığını, isteyen herkesin otobüse alınamadığını açıkladı. Yolculukları izleyen gazetecilerin aktardığı sahneler de projenin neden ilgi çektiğini gösteriyordu. Birbirini tanımayan insanlar konuşmaya başladı, yaşlı bir yolcu yanındaki kişiye pencereden gördüğü sokaklarla ilgili geçmişini anlattı, yanlışlıkla otobüse binen bir çift ise nereye gittiğini bilmedikleri halde yolculuğa devam etti. Normal bir otobüste yan yana oturup birbirini fark etmeyen insanlar, varış noktası ortadan kaldırıldığında yolculuğun kendisini fark etmeye başlamıştı.
Hat Sıfır başlangıçta uzun süreli yeni bir toplu taşıma hattı değildi. Üç haftalık deneysel bir proje olarak uygulandı. İlk sefer 30 Nisan'da yapıldı ve mayıs ayı boyunca belirli günlerde yolcu taşıdı. Proje başarılı olursa fikrin başka İsviçre ulaşım işletmeleriyle genişletilmesi de gündeme getirildi. Kısacası burada amaç insanların işe veya eve ulaşması için yeni bir hat oluşturmak değildi. Toplu taşıma aracının aynı zamanda karşılaşma, merak ve beklenmedik deneyimler için bir alan olup olamayacağını görmekti.
Belki de Hat Sıfır'ın gördüğü ilginin altında daha basit bir ihtiyaç yatıyor. Modern insan çoğu zaman kaybolmaktan korkuyor ancak hayatındaki neredeyse bütün belirsizlikleri ortadan kaldırdığında tesadüfle karşılaşma ihtimalini de azaltıyor. Gideceğimiz restoranı önceden görüyor, otelin odasını inceleyebiliyor, yolculuğun süresini hesaplıyor ve daha yola çıkmadan varacağımız yer hakkında onlarca yorum okuyabiliyoruz. Bunların hepsi hayatı kolaylaştırıyor ancak bilinmeyenin yarattığı heyecanı da azaltabiliyor. Hat Sıfır insanlardan teknolojiyi veya planlamayı terk etmelerini istemiyordu. Yalnızca kısa bir süre için başka bir ihtimali deniyordu. Bir otobüse binmek için normalde nereye gittiğini bilmek isteriz. Hat Sıfır ise tam tersini sordu. Ya bazen nereye gittiğini bilmemek, yolculuğun asıl nedeni olabilirse?
