Türkiye Büyük Millet Meclisinin kürsüsünün arkasında yer alan “Hakimiyet Kayıtsız Şartsız Milletindir” sözü, Cumhuriyet tarihinin en önemli ilkelerinden birini anlatır. Mustafa Kemal Atatürk'ün benimsediği bu anlayış, yalnızca bir yönetim değişikliğini değil, devletin egemenlik kaynağının yeniden tanımlanmasını ifade ediyordu. Peki, bu söz neden bu kadar önemliydi ve Türk milletinin geleceği açısından ne anlama geliyordu?Osmanlı Devleti'nde siyasi egemenlik, yüzyıllar boyunca padişahlık makamıyla ilişkilendirilmişti. 19. yüzyılda anayasal yönetim ve parlamenter temsil yönünde önemli adımlar atılmış olsa da devletin başında padişah bulunuyordu.
Milli Mücadele yıllarında ise farklı bir anlayış öne çıktı. Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde gelişen milli egemenlik düşüncesi, devletin yönetme yetkisinin bir kişiye veya hanedana değil, millete ait olması gerektiğini savunuyordu. Bu düşünce, 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasıyla kurumsal bir temel kazandı. 20 Ocak 1921'de kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun birinci maddesinde şu hüküm yer aldı. “Hakimiyet bilakaydü şart milletindir.” Bu ifade, egemenliğin hiçbir koşula bağlı olmaksızın millete ait olduğunu belirtiyordu. Peki, “Kayıtsız Şartsız” Ne Demekti? Bu iki kelime, egemenliğin herhangi bir kişi, aile veya ayrıcalıklı zümrenin mülkiyetinde olamayacağı düşüncesini ifade ediyordu. Millet, devletin yönetim yetkisinin kaynağı olarak kabul ediliyor bu yetkinin kullanılmasının ise anayasal kurumlar ve hukuk kuralları çerçevesinde gerçekleşmesi öngörülüyordu.
1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılması ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilan edilmesi, milli egemenlik anlayışının devlet yönetimine yansıyan tarihi adımları oldu. 1924 Anayasası'nın üçüncü maddesinde de aynı temel ilke korundu. Atatürk Bu İlkeye Neden Önem Verdi? Atatürk'ün savunduğu milli egemenlik anlayışının temelinde, devletin meşruiyetinin milletin iradesinden kaynaklanması düşüncesi bulunuyordu. Buna göre devlet, bir hanedanın kişisel egemenliğine dayanmamalı yönetme yetkisi millet adına ve anayasal kurallar içinde kullanılmalıydı. Bu anlayış Cumhuriyet'in siyasal temellerinden birini oluşturdu. Ancak milli egemenliğin anayasada kabul edilmesi, demokratik katılımın bütün koşullarının o tarihte tamamlandığı anlamına gelmiyordu. Türkiye'de seçim sistemi, siyasi haklar ve demokratik kurumlar sonraki yıllarda değişmeye ve gelişmeye devam etti. Bu Söz Bugün Neden Önemli? Günümüzde milli egemenlik, vatandaşların seçimler yoluyla temsilcilerini belirlemesi, kamu gücünün anayasa ve kanunlara dayanması, yöneticilerin hesap verebilirliği ve temel hakların korunmasıyla birlikte değerlendirilir.
Egemenliğin millete ait olması, devlet yetkilerinin sınırsız olduğu anlamına gelmez. Aksine bu yetkilerin hukuk devleti ilkesi ve anayasal sınırlar içinde kullanılması gerekir. “Hakimiyet kayıtsız şartsız milletindir” sözü, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda egemenliğin kaynağına verilen tarihi cevaptır. Bu anlayışın özü, devletin yönetme yetkisinin bir kişinin veya hanedanın değil, milletin iradesinden doğmasıdır. Çünkü Cumhuriyet'in temelinde yalnızca kimin yöneteceği değil, yönetme yetkisinin kime ait olduğu sorusu bulunur.
