Bazı insanlar hayatınıza sizinle gerçekten bir gelecek kurmak için değil, size bir gelecek hayal ettirerek bugününüzü kontrol etmek için girer. Henüz gerçekleşmemiş mutluluklardan, birlikte yaşanacak güzel günlerden, kurulacak bir evden, yapılacak yolculuklardan ve değişecek bir hayattan söz ederler. Anlattıkları gelecek o kadar etkileyici olabilir ki zamanla karşınızdaki insanın bugün ne yaptığına değil, bir gün yapacağını söylediği şeylere inanmaya başlarsınız. Peki, bir insan neden sürekli gelecekten söz ederken bugünü değiştirmek için hiçbir adım atmaz? Daha da önemlisi, insan ne zaman bir ilişkiyi yaşamayı bırakıp kendisine vaat edilen ilişkiyi beklemeye başlar? Psikoloji ve insan ilişkileri üzerine yapılan tartışmalarda bu davranış biçimi Future Faking olarak adlandırılır Türkçeye geleceğe yönelik sahte vaatler oluşturma şeklinde çevrilebilecek bu kavram, bir kişinin karşısındaki insanı etkilemek, ilişkide tutmak, güvenini kazanmak veya belirli davranışlara yönlendirmek amacıyla geleceğe ilişkin büyük sözler vermesini, ancak bu sözleri gerçekleştirmek konusunda samimi ve tutarlı bir çaba göstermemesini ifade eder.
Future Faking davranışının dikkat çekici tarafı, manipülasyonun çoğu zaman tehditlerle, sert ifadelerle veya açık baskıyla gerçekleşmemesidir. Aksine, güzel cümlelerle, romantik hayallerle, güven veren açıklamalarla ve geleceğe ilişkin umutlarla ortaya çıkabilir. Çünkü burada etkilenmeye çalışılan şey yalnızca insanın davranışları değildir. Aynı zamanda beklentileri, kararları, sabrı ve duygusal bağlılığıdır. İnsan zihni geleceğe ilişkin olumlu senaryolar oluşturduğunda, henüz gerçekleşmemiş olaylara bile duygusal anlam yükleyebilir. Birlikte yaşanacağı düşünülen bir ev yapılacağı söylenen bir evlilik veya kurulacağı anlatılan bir iş ortaklığı, ortada somut bir gelişme bulunmasa bile kişide heyecan ve bağlılık oluşturabilir. Böylece kişi yalnızca mevcut ilişkiye değil, o ilişkinin gelecekte dönüşeceğine inandığı haline de bağlanmaya başlayabilir. Örneğin bir insan size sürekli birlikte yaşayacağınız hayatı anlatıyor olabilir. Hangi şehirde oturacağınızı, nasıl bir eviniz olacağını, hangi ülkelere seyahat edeceğinizi ve gelecekte ne kadar mutlu olacağınızı ayrıntılarıyla açıklayabilir. Ancak bütün bu konuşmalara rağmen somut bir plan oluşturulmuyor, verilen sözler sürekli erteleniyor ve her gecikme yeni bir vaatle açıklanıyorsa ortada dikkatle değerlendirilmesi gereken bir davranış örüntüsü bulunabilir.
Çünkü bir süre sonra insan, karşısındaki kişinin bugünkü ilgisizliğini gelecekte göstereceği söylenen sevgiyle açıklamaya başlayabilir Bugünkü belirsizlik, gelecekte kurulacağı vaat edilen düzenle anlamlandırılır. Sürekli ertelenen kararlar ise doğru zamanın henüz gelmediği düşüncesiyle kabul edilir. Böylece gelecek, bugünkü sorunları çözmek yerine onları sürekli ertelemenin gerekçesine dönüşebilir. Future Faking davranışının önemli özelliklerinden biri, gelecekte sunulacağı söylenen mutluluğun bugünkü fedakarlıklar için kullanılabilmesidir. Bir kişi gelecekte birlikte yaşayacaklarını söyleyerek karşısındaki insandan mevcut hayatını değiştirmesini isteyebilir. İşini bırakmasını, başka insanlarla ilişkilerini sınırlandırmasını, maddi destek sağlamasını veya kendi hedeflerini ertelemesini bekleyebilir. Bütün bu taleplerin temelinde aynı düşünce yer alabilir. Bugün bazı şeylerden vazgeçersen yarın çok daha fazlasına sahip olacaksın. Ancak burada önemli bir dengesizlik ortaya çıkar. Vaat edilen gelecek henüz gerçekleşmemişken, istenen fedakârlıklar bugünden yapılmaktadır. Bir taraf geleceğe ilişkin sözler verirken diğer taraf zamanını, enerjisini, parasını veya hayatındaki fırsatları kullanıyor olabilir. Bu durum uzun süre devam ettiğinde kişi kendi yaşamıyla ilgili kararları mevcut gerçeklere göre değil, karşısındaki insanın bir gün gerçekleştireceğini söylediği vaatlere göre almaya başlayabilir.
Bu davranış her zaman büyük sözlerle başlamaz. Bazen oldukça sıradan görünen cümlelerle ortaya çıkar. Biraz sabretmesini isteye sorunları bittiğinde her şeyin değişeceğini söyleyen, gelecekte bütün zamanını ona ayıracağını anlatan veya birlikte çok farklı bir hayat kuracaklarını vadeden biri, karşısındaki insanda güçlü beklentiler oluşturabilir. Elbette bu sözlerin her biri tek başına manipülasyon anlamına gelmez. İnsanlar gerçekten zor dönemlerden geçebilir, planlarını ertelemek zorunda kalabilir veya verdikleri sözleri yerine getiremeyebilir. Burada belirleyici olan söylenen sözlerle sergilenen davranışlar arasındaki süreklilik gösteren tutarsızlıktır. Future Faking olarak değerlendirilebilecek durumlarda vaatler çoğu zaman tekrar edilir, ancak bunları gerçekleştirecek somut adımlar eksik kalır. Karşı taraf açıklama istediğinde yeni bir gerekçe ortaya çıkabilir, yeni bir tarih belirlenebilir veya önceki sözlerin yerine daha büyük vaatler konulabilir. Böylece gerçekleşmeyen her gelecek planı, başka bir gelecek planıyla değiştirilir. İlişki ilerliyormuş gibi görünürken gerçekte aynı noktada kalabilir.
Bu süreçte insanın neden beklemeye devam ettiği de önemli bir psikolojik sorudur. Dışarıdan bakıldığında sürekli ertelenen sözlere inanmayı sürdürmek anlaşılmaz görünebilir. Ancak insan ilişkileri yalnızca mantıksal değerlendirmeler üzerine kurulmaz. Duygusal bağlılık, umut, alışkanlık kaybetme korkusu ve geçmişte yapılan fedakarlıklar da kararları etkileyebilir. Psikolojide batık maliyet yanılgısı olarak bilinen düşünme eğilimi bu durumu açıklamaya yardımcı olabilir. İnsan, geçmişte harcadığı zamanı ve emeği boşa gitmiş gibi hissetmemek için artık kendisine iyi gelmeyen bir durumu sürdürme eğiliminde olabilir. Özellikle uzun yıllar boyunca bir ilişkinin düzelmesini bekleyen kişi, ayrılmayı düşündüğünde yalnızca karşısındaki insanı kaybedeceğini hissetmeyebilir. Aynı zamanda yıllardır zihninde kurduğu geleceği de kaybedeceğini düşünebilir. Bu nedenle bazen insan, karşısındaki kişiden çok onunla yaşayacağına inandığı hayata bağlanır. Gerçekte var olan ilişkiyle hayal edilen ilişki arasındaki fark büyüdükçe, kişinin karar vermesi daha da zorlaşabilir. Çünkü vazgeçmek yalnızca bugünkü ilişkiyi sonlandırmak değil, geleceğe ilişkin bütün beklentileri yeniden değerlendirmek anlamına da gelebilir.
Future Faking bazı ilişkilerde Love Bombing olarak bilinen yoğun ilgi ve sevgi gösterileriyle birlikte görülebilir. Özellikle ilişkinin başlangıcında aşırı romantik ifadeler, sürekli iletişim, büyük sevgi açıklamaları ve hızlı yakınlık kurma çabaları, geleceğe ilişkin vaatlerle birleşebilir. Henüz birbirini yeterince tanımayan iki insanın kısa sürede evlilikten, birlikte yaşamaktan veya hayatlarının geri kalanını paylaşmaktan söz etmesi her zaman kötü niyetli değildir. Ancak bu konuşmalar karşı tarafın güvenini hızla kazanmak, sınırlarını aşmak veya onu önemli kararlara yönlendirmek için kullanılıyorsa manipülatif bir örüntü oluşabilir. Future Faking davranışında dikkat çeken başka bir durum da verilen sözlerin sorgulanması karşısında gösterilen tepkilerdir. Kişi, vaat ettiği geleceğe ilişkin somut sorular sorulduğunda rahatsız olabilir. Karşısındaki insanın beklentilerini abartılı bulabilir, sorularını güvensizlik olarak yorumlayabilir veya onu sabırsızlıkla suçlayabilir. Böylece konuşmanın odağı tutulmayan sözlerden uzaklaşarak bu sözlerin neden sorgulandığına kayabilir Örneğin gelecekte evleneceklerini söyleyen bir kişi, yıllar boyunca bu konuyu gündemde tutabilir. Ancak somut bir tarih veya hazırlık konuşulmak istendiğinde sürekli yeni gerekçeler sunabilir. Karşısındaki insan bu belirsizlikten rahatsız olduğunu dile getirdiğinde ise onun sevgisinden şüphe duyduğunu söyleyebilir. Böyle bir durumda asıl mesele olan gerçekleşmeyen vaatler geri planda kalırken, beklentisini dile getiren kişi kendisini açıklamak zorunda hissedebilir.
Bu davranış biçimi yalnızca romantik ilişkilerde görülmez. İş hayatında da benzer örüntüler ortaya çıkabilir. Bir yönetici çalışanına sürekli terfi maaş artışı veya daha iyi çalışma koşulları vaat ederek ondan daha fazla sorumluluk üstlenmesini isteyebilir. Ancak bu vaatlerin gerçekleşmesi için herhangi bir somut süreç oluşturulmayabilir. Çalışan, gelecekte elde edeceğini düşündüğü fırsat nedeniyle bugün hak ettiği koşulları talep etmekten vazgeçebilir. İş ortaklıklarında da gelecekte elde edileceği söylenen büyük kazançlar insanların bugünkü kararlarını etkileyebilir. Bir kişi henüz somutlaşmamış projelerden, büyük yatırımlardan veya yakın zamanda gerçekleşeceği söylenen anlaşmalardan söz ederek karşısındaki insanın parasını, zamanını veya emeğini kullanmasını sağlayabilir Fakat vaat edilen fırsatların ayrıntıları sorulduğunda sürekli belirsiz açıklamalar yapılabilir. Arkadaşlık ilişkilerinde ise gelecekte sağlanacağı söylenen yardımlar, bugünkü talepleri kabul ettirmek için kullanılabilir. Böylece geleceğe ilişkin vaatler, ilişkinin türü ne olursa olsun, karşılıklı güvenin yerini alarak tek taraflı beklentilerin sürdürülmesine hizmet edebilir. Bununla birlikte her tutulmayan sözü Future Faking olarak değerlendirmek doğru değildir. Hayat her zaman planlandığı gibi ilerlemez İnsanlar ekonomik sorunlarla karşılaşabilir, işlerini kaybedebilir, duyguları değişebilir veya beklenmedik sorumluluklar üstlenebilir. Bir kişinin verdiği sözü yerine getirememesi, o sözü başlangıçta aldatma amacıyla verdiğini kanıtlamaz.
Burada önemli olan, kişinin değişen koşulları ne kadar açık biçimde paylaştığı, sorumluluk alıp almadığı ve karşısındaki insanın beklentilerini dikkate alıp almadığıdır. Gerçekten bir gelecek kurmak isteyen insan da başarısız olabilir. Ancak başarısızlık karşısında açıklık göstermekle gerçekleşmeyen her vaadi yeni bir vaatle örtmeye çalışmak arasında önemli bir fark vardır. Future Faking davranışından şüphelenildiğinde yapılabilecek en önemli şeylerden biri, söylenen sözlerle yaşanan gerçekliği birbirinden ayırmaktır Karşınızdaki insanın gelecekte neler yapacağını anlatması kadar, bugün bu hedeflere ulaşmak için hangi adımları attığına da bakmak gerekir. Birlikte kurulacağı söylenen hayat için somut hazırlıklar yapılıyor mu? Sürekli bahsedilen iş fırsatının gerçekçi bir planı bulunuyor mu? Ertelenen kararların nedenleri açıkça konuşulabiliyor mu? Yoksa her soru yeni bir vaatle mi karşılanıyor? Bu soruların amacı bir insanı suçlamak değil, içinde bulunulan durumu daha sağlıklı değerlendirmektir. Çünkü güven yalnızca güzel sözlerden oluşmaz. Güvenin gelişmesinde tutarlılık, sorumluluk, açıklık ve davranışların zaman içindeki sürekliliği önemli rol oynar. Bu süreçte kişisel sınırların korunması da büyük önem taşır. Gelecekte gerçekleşeceği söylenen bir olay için bugün geri dönüşü zor kararlar almak özellikle ekonomik ve mesleki konularda ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle büyük fedakarlıklar gerektiren durumlarda yalnızca sözlü vaatlere dayanmak yerine somut planların, açık sorumlulukların ve gerektiğinde yazılı anlaşmaların bulunması daha güvenli bir yaklaşım olabilir.
Future Faking davranışının en yıpratıcı sonuçlarından biri, insanın zamanla kendi hayatını ertelemeye başlamasıdır. Başlangıçta yalnızca birkaç hafta veya birkaç ay sabretmesi gerektiğini düşünür. Daha sonra yeni bir sorun ortaya çıkar ve bekleme süresi uzar. Bir süre sonra kendi hedeflerinden uzaklaştığını, değerlendirmek istediği fırsatları kaçırdığını veya kişisel ihtiyaçlarını sürekli ikinci plana attığını fark edebilir. Bu noktada kişi artık yalnızca bir insanı beklemiyor olabilir. Aynı zamanda kendisine anlatılan geleceğin gerçekleşmesini bekliyordur. Bugün yaşadığı hayal kırıklıklarını, gelecekte yaşayacağını düşündüğü mutlulukla dengelemeye çalışabilir Ancak zaman geçtikçe beklentiler büyürken mevcut yaşamındaki memnuniyetsizlik de artabilir. Sağlıklı ilişkilerde gelecek planları iki insanın ortak çabasıyla şekillenir. Bu planlar değişebilir, gecikebilir veya tamamen farklı bir yöne ilerleyebilir. Ancak taraflar yaşanan değişiklikleri konuşabilir, birbirlerinin ihtiyaçlarını dikkate alabilir ve alınan kararların sorumluluğunu paylaşabilir. Gelecek, taraflardan birinin diğerini sürekli beklettiği belirsiz bir hedef haline gelmez.
Manipülatif bir örüntüde ise gelecek, ortaklaşa oluşturulan bir plan olmaktan çıkarak karşı tarafın sabrını ve davranışlarını yönlendiren bir araca dönüşebilir. Bir taraf sürekli beklerken diğer taraf sürekli vaat eder. Bir taraf bugünkü hayatında fedakarlık yaparken diğer taraf geleceğe ilişkin konuşmalarla yetinebilir. Bir taraf somut güven ararken diğer taraf yalnızca kendisine inanılmasını isteyebilir. İşte bu noktada insanın kendisine sorması gereken önemli bir soru ortaya çıkar. Ben bu insanın bugün sergilediği davranışlara mı güveniyorum, yoksa gelecekte dönüşeceğini söylediği insana mı inanıyorum? Bu sorunun cevabı, bazen uzun açıklamalardan daha fazla şey anlatabilir. Çünkü insan ilişkilerinde geleceğe ilişkin sözler elbette önemlidir, ancak bugünkü davranışların yerini tutamaz. Bir insanın sizi sevdiğini söylemesiyle sevgiye uygun davranışlar göstermesi, size güven vermesiyle güvenilir olması ve birlikte bir hayat kuracağını anlatmasıyla bunun için sorumluluk alması aynı şey değildir. Future Faking kavramının bize hatırlattığı temel mesele de budur. Gelecek hakkında konuşmak kolaydır. Geleceği oluşturacak davranışları bugün göstermek ise emek, tutarlılık ve sorumluluk gerektirir.
İnsanların birlikte hayal kurması, umut etmesi ve geleceğe inanması son derece doğaldır. Ancak umut, bugünün gerçeklerini görmeyi engelleyen bir beklentiye dönüştüğünde kişinin kendi ihtiyaçlarını, sınırlarını ve kararlarını yeniden değerlendirmesi önem kazanır Çünkü hiçbir gelecek vaadi insanın bugünkü hayatını sınırsız bir bekleyişe dönüştürmesini gerektirmez. Hiçbir büyük söz, karşılıklı sorumluluğun yerini alamaz. Ve hiçbir hayal, yalnızca anlatıldığı için gerçek haline gelmez. Bazı insanlar size gerçekten bir gelecek sunmak yerine, o geleceğin ihtimalini sürekli canlı tutarak bugününüzde kalmanızı isteyebilir. Ve bazen insanın en büyük kaybı gerçekleşmeyen bir gelecek değildir. O geleceğin bir gün gerçekleşeceğine inanırken farkına varmadan ertelediği kendi hayatıdır.
