Bugün bir futbol maçında hakemin cebinden çıkardığı sarı veya kırmızı kartın ne anlama geldiğini dünyanın neresinde olursa olsun herkes bilir. Sarı kart bir uyarıyı, kırmızı kart ise oyuncunun oyundan ihraç edildiğini gösterir. Ancak futbol tarihinin büyük bir bölümünde bu renkli kartlar yoktu. Hakemler futbolcuları sözlü olarak uyarıyor, gerektiğinde sahadan çıkarıyor ve kararlarını el hareketleriyle anlatmaya çalışıyordu. Farklı ülkelerden gelen futbolcuların aynı dili konuşmaması ise zaman zaman ciddi anlaşmazlıklara yol açıyordu. Futbolun bugün vazgeçilmez hale gelen kart sisteminin ortaya çıkması da tam olarak böyle bir iletişim sorununa dayanıyordu.
Modern futbolun kuralları 1863 yılında İngiltere'de kurulan Football Association tarafından sistemli hale getirilmeye başlandı. Oyunun ilk dönemlerinde hakemlik sistemi de bugünkünden oldukça farklıydı. Futbolun gelişmesiyle birlikte saha içindeki anlaşmazlıkları çözecek ve kuralları uygulayacak yetkililere duyulan ihtiyaç arttı. Zamanla hakemlerin oyuncuları uyarması ve ciddi ihlallerde oyundan ihraç etmesi mümkün hale geldi. Ancak bu kararları göstermek için renkli kartlar kullanılmıyordu. Hakem bir oyuncuyu sözlü olarak uyarıyor veya sahayı terk etmesini istiyordu. Bu yöntem, özellikle uluslararası karşılaşmalarda sorun yaratabiliyordu.
Kart sisteminin ortaya çıkışında belirleyici olay, 1966 FIFA Dünya Kupası sırasında yaşandı. Turnuvaya ev sahipliği yapan İngiltere, 23 Temmuz 1966 tarihinde Wembley Stadyumu'nda Arjantin ile çeyrek final maçına çıktı. Karşılaşmayı Alman hakem Rudolf Kreitlein yönetiyordu. Mücadele son derece gergin geçerken Arjantin kaptanı Antonio Rattín, maçın 35. dakikası civarında hakem tarafından oyundan ihraç edildi. Ancak Rattín kararı kabul etmedi ve sahayı terk etmekte direndi.
Yaşanan tartışmanın önemli nedenlerinden biri dil sorunuydu. Alman hakem ile Arjantinli futbolcu birbirlerinin söylediklerini yeterince anlayamıyordu. Rattín, neden oyundan çıkarıldığını öğrenmek istiyor, hakemin kararına itiraz ediyordu. Karşılaşma uzun süre durdu. Sahadaki futbolcular, tribünlerdeki seyirciler ve maçı takip eden milyonlarca insan ne olduğunu anlamaya çalışıyordu. Sonunda Rattín sahayı terk etti ve İngiltere karşılaşmayı 1-0 kazanarak yarı finale yükseldi.
Ancak bu maç, skorundan çok hakem kararının yarattığı tartışmayla futbol tarihine geçti. Aynı turnuvada İngiltere ile Arjantin arasındaki karşılaşmanın ardından, İngiliz futbolcular Bobby ve Jack Charlton'ın hakem tarafından uyarılıp uyarılmadığı konusunda da karışıklık yaşandı. Hakemlerin sözlü kararları, futbolculara ve kamuoyuna her zaman açık biçimde ulaşmıyordu. Bu durum, uluslararası futbol için ortak ve kolay anlaşılabilir bir işaret sistemine ihtiyaç olduğunu gösterdi.
Soruna çözüm arayan isim, İngiliz eski hakem Ken Aston'dı. Aston, 1966 Dünya Kupası'nda hakemlik organizasyonunda görev alıyordu. Daha önce uluslararası karşılaşmalarda hakemlik yapmış, futbolun farklı ülkelerde nasıl oynandığını ve yönetildiğini yakından görmüştü. Ona göre temel sorun yalnızca hakemlerin karar vermesi değil, bu kararların herkes tarafından aynı biçimde anlaşılmasıydı.
Aston'ın daha sonra anlattığına göre çözüm fikri Londra'da otomobil kullanırken aklına geldi. Trafik ışıklarının önünde durduğunda sarı ve kırmızı renklerin taşıdığı anlam üzerinde düşündü. Sarı ışık dikkatli olunması gerektiğini, kırmızı ışık ise durulması gerektiğini anlatıyordu. Bu iki renk, farklı diller konuşan insanlar tarafından da kolayca anlaşılabiliyordu. Aynı mantık neden futbolda kullanılmasındı?
Böylece sarı kartın resmi uyarıyı, kırmızı kartın ise oyundan ihraç kararını göstermesi fikri ortaya çıktı. Artık hakemin kararını anlatmak için uzun açıklamalara gerek kalmayacaktı. Futbolcu hakemin gösterdiği rengi görecek, tribünlerdeki seyirciler ve televizyon izleyicileri de kararın ne anlama geldiğini anlayacaktı.
FIFA tarafından benimsenen kart sistemi, ilk kez 1970 yılında Meksika'da düzenlenen Dünya Kupası'nda uygulandı. Turnuvanın açılış karşılaşması 31 Mayıs 1970 tarihinde Meksika ile Sovyetler Birliği arasında oynandı. Mücadeleyi Alman hakem Kurt Tschenscher yönetiyordu. Futbol tarihinde Dünya Kupası'nda gösterilen ilk sarı kart, bu karşılaşmada Sovyet futbolcu Kakhi Asatiani'ye çıktı. Böylece sarı kart, uluslararası futbolun en önemli turnuvasında ilk kez resmen kullanılmış oldu.
İlginç olan, 1970 Dünya Kupası boyunca hiçbir futbolcunun kırmızı kart görmemesiydi. Sarı ve kırmızı kart sistemi uygulanmaya başlanmıştı ancak turnuvada kartla gösterilen bir ihraç yaşanmadı. Dünya Kupası tarihindeki ilk kırmızı kart için dört yıl daha beklemek gerekecekti.
14 Haziran 1974 tarihinde Batı Almanya'da düzenlenen Dünya Kupası'nda ev sahibi Batı Almanya ile Şili karşı karşıya geldi. Şilili futbolcu Carlos Caszely, karşılaşmanın ikinci yarısında ikinci sarı kartını görmeden, doğrudan kırmızı kartla oyundan ihraç edildi. Böylece Caszely, Dünya Kupası tarihinde kırmızı kart gösterilerek sahadan çıkarılan ilk futbolcu oldu. Futbol tarihinde daha önce de ihraç kararları verilmişti ancak 1974'te yaşanan bu olay, kırmızı kartın Dünya Kupası sahnesindeki ilk uygulaması olarak kayıtlara geçti.
Kart sisteminin yaygınlaşmasıyla birlikte futbol kuralları da daha anlaşılır hale geldi. Sarı kart, sportmenlik dışı davranışlar, hakeme itiraz, oyunun yeniden başlamasını geciktirme, belirli kural ihlallerini tekrarlama ve bazı diğer davranışlar için kullanılan resmi bir disiplin işaretine dönüştü. Kırmızı kart ise ciddi faullü oyun, şiddetli hareket, saldırgan veya hakaret içeren davranışlar ve kurallarda belirtilen diğer ağır ihlaller nedeniyle oyuncunun sahadan çıkarıldığını gösterdi.
Bir futbolcunun aynı karşılaşmada ikinci sarı kartı görmesi halinde kırmızı kartla ihraç edilmesi de sistemin önemli bir parçası haline geldi. Ancak iki sarı kart sonucunda gösterilen kırmızı kart ile doğrudan kırmızı kartın disiplin yönünden sonuçları, ilgili turnuvanın ve futbol federasyonunun düzenlemelerine göre farklılık gösterebilir.
Kartların ortaya çıkışı yalnızca futbolcuların davranışlarını denetlemek için geliştirilmiş bir uygulama değildi. Aynı zamanda futbolun giderek uluslararası bir spor haline gelmesinin yarattığı iletişim ihtiyacına verilen pratik bir yanıttı. Dünya Kupası gibi organizasyonlarda farklı diller konuşan oyuncular, hakemler, teknik direktörler ve seyirciler bir araya geliyordu. Renklerin ortak bir işaret dili olarak kullanılması, hakem kararlarının daha açık biçimde anlaşılmasını sağladı.
Televizyon yayınlarının yaygınlaşması da bu değişimin önemini artırdı. Daha önce tribündeki seyirciler hakemin bir oyuncuya ne söylediğini çoğu zaman duyamıyordu. Televizyon başındaki izleyiciler açısından da durum farklı değildi. Kartların kullanılmaya başlanmasıyla birlikte bir oyuncunun uyarıldığı veya ihraç edildiği, görüntü üzerinden doğrudan anlaşılabilir hale geldi.
Zaman içinde kart sistemi futbol kültürünün ayrılmaz bir parçasına dönüştü. Sarı kart görmek, kırmızı kartla cezalandırılmak veya kart sınırına ulaşmak gibi ifadeler, futbolun gündelik diline yerleşti. Oyuncuların disiplin durumları, takımların maç planları ve turnuvalardaki cezalar kart kayıtları üzerinden takip edilmeye başlandı. Böylece başlangıçta yalnızca iletişimi kolaylaştırmak için geliştirilen iki renkli işaret, futbolun taktiksel ve disipliner yapısını da etkileyen önemli bir unsur haline geldi.
Bugün Uluslararası Futbol Birliği Kurulu tarafından belirlenen oyun kurallarında sarı ve kırmızı kartlar açık biçimde düzenlenmektedir. Sarı kart ihtarı, kırmızı kart ise ihraç kararını gösterir. Kartların kimlere ve hangi durumlarda gösterilebileceği de oyun kurallarında tanımlanmıştır. Modern futbolda oyuncuların yanı sıra teknik alan görevlileri hakkında da kartla gösterilen disiplin kararları uygulanabilmektedir.
Futbol tarihinde pek çok kural değişikliği oyunun hızını, güvenliğini veya adaletini artırmak amacıyla yapılmıştır. Sarı ve kırmızı kartların ortaya çıkışı ise bunlardan farklı olarak, hakem kararlarının herkes tarafından anlaşılmasını sağlama ihtiyacından doğmuştur. 1966 Dünya Kupası'nda yaşanan bir anlaşmazlık, Ken Aston'ın trafik ışıklarından esinlenmesiyle evrensel bir futbol uygulamasına dönüşmüştür.
Bugün bir hakemin cebinden çıkardığı küçük bir sarı veya kırmızı kart, dünyanın her yerinde aynı temel mesajı verir. Bu iki rengin futbol tarihindeki yolculuğu, büyük değişimlerin bazen son derece basit fikirlerden doğabileceğini gösterir. Milyarlarca insanın takip ettiği bir sporun en tanınmış disiplin işaretlerinden biri, aslında Londra'da bir trafik lambasının önünde ortaya çıkan düşüncenin ürünüdür.
