Bazı müzisyenlerin kariyeri yalnızca verdikleri konserlerle değil, çocukluklarında müzikle kurdukları ilişkinin yıllar içinde nasıl bir dile dönüştüğüyle anlaşılır. Fazıl Say'ın hikayesi de böyle başlar. 14 Ocak 1970'te Ankara'da doğan Say, çok küçük yaşlarda piyano ile tanıştı. İlk piyano öğretmeni, Alfred Cortot'nun öğrencilerinden Mithat Fenmen'di. Fenmen'in ona yalnızca eser çalıştırmak yerine günlük konular üzerine doğaçlama yaptırması, Say'ın ileride hem yorumcu hem de besteci kimliğinde belirginleşecek yaratıcı yaklaşımının temellerinden birini oluşturdu. Ankara Devlet Konservatuvarı'nda piyano ve kompozisyon eğitimi alan Say, Kâmuran Gündemir ve İlhan Baran gibi önemli isimlerle çalıştı.
Henüz 16 yaşındayken kariyerinin yönünü değiştirecek bir karşılaşma yaşandı. 1986'da Ankara'da genç Fazıl Say'ı dinleyen Alman besteci Aribert Reimann, piyanist David Levine'in de onu dinlemesini istedi. Bunun ardından Say, 1987'de DAAD bursuyla Almanya'ya giderek Düsseldorf Robert Schumann Yüksek Müzik Okulu'nda Levine ile çalışmaya başladı. Daha sonra Berlin'de eğitimini ve müzik çalışmalarını sürdürdü, Menahem Pressler'ın ustalık sınıflarına da katıldı. Böylece Ankara'da başlayan eğitim, Avrupa klasik müzik geleneğinin merkezlerinden birinde uluslararası bir boyut kazandı.
Asıl uluslararası kırılma ise 1994'te New York'taki Young Concert Artists International Auditions yarışmasını kazanmasıyla gerçekleşti. Bu başarıdan sonra Say'ın önünde dünyanın önemli sahneleri açıldı. New York Philharmonic, BBC Philharmonic, Wiener Symphoniker ve Israel Philharmonic gibi orkestralarla çalıştı; Salzburg Festivali, Tokyo World Piano Series ve Londra International Piano Series gibi önemli organizasyonlarda sahne aldı. Paris'ten Tokyo'ya, Berlin'den New York'a uzanan konser kariyeri zamanla onu Türkiye'den çıkan uluslararası ölçekte tanınan klasik müzik sanatçılarından biri haline getirdi.
Ancak Fazıl Say'ın kariyerini yalnızca virtüöz bir piyanistin yükselişi olarak değerlendirmek eksik kalır. Çünkü Say aynı zamanda üretken bir besteci. Bach, Mozart, Beethoven, Liszt ve Mussorgsky gibi bestecileri yorumlarken kendi eserlerinde Anadolu'nun müzikal hafızasını, Türk müziğinin ritimlerini ve çağdaş klasik müziğin olanaklarını bir araya getirdi. Kara Toprak, İstanbul Senfonisi, Nazım Oratoryosu, 1001 Nights in the Harem ve çeşitli piyano konçertoları bu besteci kimliğinin farklı yönlerini gösterir. Boston Symphony Orchestra, BBC, Münchner Philharmoniker, Wiener Konzerthaus ve Salzburg Festivali gibi önemli kurumlar da kendisinden eser sipariş eden kuruluşlar arasında yer aldı.
Özellikle İstanbul Senfonisi, Say'ın müzik dünyasını anlamak açısından dikkat çekici eserlerinden biridir. Yedi bölümden oluşan yapıt İstanbul'un yedi tepesine gönderme yaparken ney ve kanun gibi geleneksel çalgıları senfonik orkestrayla buluşturur. Şehrin seslerini, kalabalığını, Haydarpaşa'yı ve Marmara'yı klasik müziğin diliyle yeniden kurmaya çalışır. Say'ın müziğinde Doğu ile Batı arasındaki ilişki bu nedenle yalnızca teorik bir fikir değildir. Kendi yetiştiği kültürle Avrupa klasik müzik geleneğinin aynı eserde konuşabilmesi, kariyerinin ayırt edici taraflarından biridir.
Kayıt kariyeri de sahne yaşamına paralel ilerledi. Bach'tan Mozart'a, Beethoven'dan Stravinsky'ye uzanan geniş repertuvarının yanında kendi bestelerini de kaydetti. Kayıtları dört ECHO Klassik ödülüne ulaştı; Marianne Crebassa ile gerçekleştirdiği Secrets albümü 2018'de Gramophone Classical Music Award kazandı. Beethoven'ın piyano sonatlarının tamamını kaydetmesi ve daha sonra Bach'ın Goldberg Varyasyonları'nı yayımlaması da repertuvarının kapsamını gösteren önemli çalışmalar arasında yer aldı. Say ayrıca 2013 Rheingau Müzik Ödülü, 2016 Uluslararası Beethoven Ödülü ve 2017 Duisburg Müzik Ödülü gibi uluslararası ödüllere layık görüldü.
Onu dünya çapında görünür kılan yalnızca ödüller de olmadı. Konzerthaus Berlin, Wiener Konzerthaus, Alte Oper Frankfurt ve Konzerthaus Dortmund gibi kurumlarda artist in residence olarak yer aldı; Paris, Tokyo, Hamburg ve başka kentlerde kariyerine ayrılan programlar düzenlendi. 2023-2024 sezonunda Amsterdam Concertgebouw'da Spotlight Artist, Vilnius'taki GAIDA Festival'de Composer in Focus olarak ağırlandı. Bugün de uluslararası konser kariyerini sürdürüyor.
Fazıl Say'ın kariyerini ilginç yapan belki de tam olarak burada yatıyor. Ankara'da piyano başında doğaçlama yapması istenen küçük bir çocuk, yıllar sonra dünyanın büyük orkestralarıyla aynı sahneyi paylaşırken yalnızca başkalarının müziğini yorumlayan bir piyaniste dönüşmedi. Kendi coğrafyasının seslerini de o salonlara taşıyan bir besteci oldu. Bir yorumcu olarak dünyaya açılırken, bir besteci olarak dünyaya nereden geldiğini anlatmayı sürdürdü.
#FazılSay #Kariyer #KlasikMüzik #Piyano #Besteci
