Tam uykunuz gelmiş, ağzınızı kocaman açıp güzel bir esneme patlatmışsınız. Birkaç saniye sonra gözleriniz doluyor. Ortada ne hüzünlü bir film var ne de duygusal bir an. Peki vücudumuz neden sıradan bir esnemeyi küçük çaplı bir ağlama sahnesine dönüştürüyor?
Aslında olayın büyük bölümü yüzümüzde gerçekleşen hareketlerle ilgili. Esnerken yalnızca çenemizi açmıyoruz. Yüz, yanak ve göz çevresindeki birçok kas da harekete geçiyor. Gözlerimizi kısıyor veya tamamen kapatıyoruz. Bu sırada göz çevresindeki dokuların hareketi, gözyaşının göz yüzeyindeki dağılımını ve boşalmasını kısa süreli olarak değiştirebiliyor. Sonuç olarak gözyaşı birikip gözün kenarından taşabiliyor.
İşin merkezinde gözyaşı sistemi var. Gözlerimiz yalnızca ağladığımız zaman gözyaşı üretmiyor. Göz yüzeyini sürekli nemli tutan ince bir gözyaşı tabakası bulunuyor. Normalde bu sıvının fazlası göz kapaklarının iç köşelerine yakın küçücük açıklıklardan gözyaşı kanallarına aktarılıyor. Esneme sırasında göz kapaklarının ve çevresindeki kasların hareketi bu düzeni kısa süreliğine etkileyebiliyor.
Peki herkesin gözü esnerken neden aynı miktarda yaşarmıyor? Çünkü gözyaşı üretimi, göz kuruluğu, göz kapaklarının yapısı ve esnerken yüz kaslarını ne kadar sıktığımız kişiden kişiye değişebiliyor. Hatta aynı insanın bir esnemede gözleri yaşarırken diğerinde hiçbir şey olmayabilir.
Esnemenin kendisi ise düşündüğümüzden daha gizemli. Eskiden esnemenin kandaki oksijen azlığından kaynaklandığı sıkça söylenirdi ancak araştırmalar bu basit açıklamayı desteklemiyor. Günümüzde esnemenin uyanıklık durumundaki geçişler, yorgunluk, dikkat düzeyi ve hatta beynin sıcaklığının düzenlenmesi gibi süreçlerle ilişkili olabileceği üzerinde duruluyor. Buna rağmen neden esnediğimiz konusunda bilim dünyasının elinde hâlâ her şeyi açıklayan tek bir cevap yok.
Daha da tuhafı, esnemenin bulaşıcı olması. Birinin esnediğini görmek, esneme hakkında konuşmak hatta şu anda bu yazıyı okumak bile bazı insanlarda esneme isteği oluşturabilir. Yani vücudumuz bazen oldukça komik çalışıyor. Önce hiçbir şey yokken ağzımızı sonuna kadar açtırıyor, ardından gözümüzden yaş getiriyor ve bütün bunları birkaç saniye içinde gerçekleştiriyor. Bir dahaki sefere esnerken gözünüzden yaş gelirse duygusal bir kriz geçirmiyorsunuz. Büyük ihtimalle yüz kaslarınız ve gözyaşı sisteminiz birkaç saniyelik ortak bir gösteri düzenliyor.
