Evlilikte sadakat yalnızca eşin başka biriyle duygusal veya cinsel ilişki yaşamaması anlamına mı gelir? Yoksa eşler arasındaki güveni zedeleyen davranışlar da boşanma sebebi oluşturabilir mi? Türk aile hukukunda bu sorunun yanıtı, evlilik birliğinin eşlere yüklediği sorumluluklarda ve Yargıtay'ın verdiği kararlarda karşılık bulmaktadır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 24 Şubat 2014 tarihli, 2013/20443 Esas ve 2014/3624 Karar sayılı ilamı, eşin genelev ve pavyon gibi yerlere gitmesinin evlilik birliği üzerindeki hukuki sonuçlarını değerlendirmesi bakımından dikkat çekici bir örnektir. Karar, evlilikte güvenin yalnızca açık bir aldatma eylemiyle değil, eşlerin davranışları ve birbirlerine karşı yükümlülüklerini ihmal etmeleriyle de sarsılabileceğini ortaya koymaktadır.
Uyuşmazlığın temelinde, karşılıklı boşanma davaları açan eşlerin birbirlerine yönelttikleri kusur iddiaları bulunmaktadır. İlk derece mahkemesi, kadının evlilik birliğinin bozulmasında tamamen kusurlu olduğu değerlendirmesiyle kadının açtığı karşı boşanma davasını reddetmiştir. Ancak dosyanın temyiz incelemesini yapan Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, olayların yalnızca kadının davranışları üzerinden değerlendirilmesini doğru bulmamıştır. Yapılan yargılamada kadının sadakatsiz davranışlar sergilediği, buna karşılık erkeğin de düzenli bir işte çalışmadığı, evlilik birliğinden kaynaklanan görevlerini ihmal ettiği ve genelev ile pavyon gibi yerlere giderek eşinin güvenini sarsan davranışlarda bulunduğu belirlenmiştir. Yargıtay, bu olaylar karşısında her iki eşin de boşanmaya neden olan gelişmelerde kusurlu olduğunu, ancak kadının kusurunun daha ağır bulunduğunu kabul etmiştir. Buna rağmen kadının boşanma talebinin reddedilmesini hukuka uygun görmemiş ve yerel mahkeme kararını bozmuştur.
Kararın hukuki temelini, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun evlilik birliğine ilişkin hükümleri oluşturmaktadır. Kanun'un 185. maddesine göre eşler, evlilik birliğinin mutluluğunu birlikte sağlamak, birbirlerine sadık kalmak ve yardımcı olmakla yükümlüdür. Bu düzenleme, evliliğin yalnızca resmi bir birliktelik olmadığını, aynı zamanda karşılıklı sorumluluklar doğuran hukuki bir ilişki olduğunu göstermektedir. Sadakat yükümlülüğü ise yalnızca fiziksel aldatmayla sınırlı değildir. Eşler arasındaki güveni ciddi biçimde zedeleyen, ortak yaşamı olumsuz etkileyen ve evlilik ilişkisinin devamını güçleştiren davranışlar da somut olayın özelliklerine göre kusur değerlendirmesine konu olabilir. Bununla birlikte her güven sarsıcı davranışın doğrudan zina olarak nitelendirilmesi mümkün değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 161. maddesinde düzenlenen zina ile 166. maddesinde düzenlenen evlilik birliğinin temelinden sarsılması, hukuki şartları farklı olan boşanma sebepleridir.
Yargıtay'ın söz konusu kararında öne çıkan husus, pavyona gitmenin tek başına kanunda ayrıca düzenlenmiş, her durumda boşanma sonucunu doğuran bağımsız bir sebep olarak kabul edilmesi değildir. Daire, erkeğin bu tür mekanlara gitmesini, düzenli çalışmamasını ve evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini ihmal etmesini birlikte değerlendirmiştir. Bu davranışların evlilikte güveni zedelediğini ve taraflar arasındaki geçimsizliğe katkıda bulunduğunu kabul etmiştir. Dolayısıyla kararın, bir eşin pavyona gittiğinin ortaya çıkması halinde mahkemenin mutlaka boşanmaya hükmedeceği şeklinde yorumlanması doğru değildir. Her boşanma davasında olduğu gibi davranışın gerçekleşip gerçekleşmediği, tarafların iddia ve savunmaları, hukuka uygun deliller, olayların evlilik üzerindeki etkisi ve eşlerin kusur durumları değerlendirilmelidir.
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesi, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede evlilik birliğinin temelinden sarsılması halinde boşanma davası açılabilmesine imkan tanımaktadır. Bu kapsamda bir davranışın boşanma sebebi olarak değerlendirilmesi için yalnızca toplumsal açıdan uygun görülmemesi yeterli değildir. Davranışın evlilik ilişkisine etkisi ve hukuki bakımdan taşıdığı önem ortaya konulmalıdır. Örneğin eşin aile yaşamını ihmal etmesi, ortak ekonomik sorumluluklardan kaçınması, güven ilişkisini zedeleyen davranışlarını sürdürmesi veya diğer eşin ortak yaşamı devam ettirmesini ciddi biçimde güçleştirmesi, evlilik birliğinin temelinden sarsılması bakımından değerlendirilebilecek olgulardır. Ancak eşlerden birinin sosyal yaşamı üzerinde diğer eşin sınırsız bir denetim hakkı bulunduğu da söylenemez. Evlilik, kişilerin bireysel özgürlüklerini ortadan kaldırmaz. Hukuki değerlendirmede esas olan, somut davranışların evlilikten doğan yükümlülüklerle ilişkisi ve ortak yaşama etkisidir.
Kararın dikkat çekici yönlerinden biri de kusur değerlendirmesidir. Yerel mahkemenin kadını tamamen kusurlu kabul etmesine karşılık Yargıtay, erkeğin de boşanmaya neden olan olaylarda kusuru bulunduğunu belirlemiştir. Üstelik kadının daha ağır kusurlu olması, somut olayda karşı boşanma davasının mutlaka reddedilmesini gerektirmemiştir. Çünkü Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin ikinci fıkrası, daha ağır kusurlu eşin açtığı boşanma davasına diğer eşin itiraz edebilmesine imkan tanımakla birlikte, bu itirazın hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olması ve evlilik birliğinin devamında korunmaya değer bir yarar bulunmaması halinde boşanmaya karar verilebilmesini de düzenlemektedir. İncelenen olayda erkeğin de boşanma davası açarak evliliğin sona ermesini istemiş olması, Yargıtay'ın değerlendirmesinde önem taşımıştır. Bu nedenle tarafları evlilik ilişkisini sürdürmeye zorlamanın hukuken mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu karar, boşanma davalarında kusurun yalnızca kimin daha fazla hata yaptığı sorusundan ibaret olmadığını da göstermektedir. Eşlerden birinin sadakat yükümlülüğüne aykırı davranması, diğer eşin evlilikten doğan sorumluluklarını ihlal etmesini hukuken ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde bir eşin güven sarsıcı davranışları, diğer eşin sadakatsiz davranışlarını kendiliğinden haklı hale getirmez. Her iki tarafın eylemleri ayrı ayrı incelenir ve boşanmaya neden olan olaylardaki sorumlulukları belirlenir. Bu değerlendirme, boşanmanın yanı sıra maddi ve manevi tazminat talepleri açısından da önem taşıyabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesi kapsamında tazminata hükmedilmesi ise yalnızca boşanma kararı verilmesine değil, kanunda öngörülen kusur, menfaat kaybı veya kişilik hakkı ihlali gibi şartların gerçekleşmesine bağlıdır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2013/20443 Esas ve 2014/3624 Karar sayılı ilamı, aile hukukunda güven kavramının ne kadar önemli olduğunu gösteren bir örnektir. Karar, eşin pavyona gitmesi gibi davranışların belirli koşullarda güven sarsıcı nitelik taşıyabileceğini ve evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına ilişkin değerlendirmede dikkate alınabileceğini ortaya koymaktadır. Ancak bu değerlendirme, her olayda aynı sonucun doğacağı anlamına gelmez. Evlilik birliğinin hukuken korunması, yalnızca eşlerin resmi olarak evli kalmalarına değil, ortak yaşamın gerektirdiği karşılıklı sorumlulukların yerine getirilmesine de bağlıdır. Bir evliliği sona erdiren her zaman açıkça ortaya çıkmış bir aldatma olmayabilir; kimi zaman güveni aşındıran davranışların birikimi de ortak hayatı sürdürülemez hale getirebilir.
