Türk ve Altay mitolojik anlatılarında yeraltı dünyasının en güçlü figürlerinden biri Erlik'tir. Karanlık yeraltı alemiyle, ölüm ve kötücül ruhlarla ilişkilendirilen Erlik'in yalnızca kendisi değil, çocukları da Altay şaman anlatılarında önemli bir yere sahiptir. Bunların arasında belki de en gizemli olanlar, kaynaklarda topluca Kara Kızlar olarak anılan Erlik'in kızlarıdır. Bazı eski derlemelerde Erlik'in sekiz veya dokuz kızından söz edilirken, Türkçe mitoloji çalışmalarında dokuz kız anlatısı daha yaygın hale gelmiştir. Fakat bütün bu kızların isimleri günümüze ulaşmamıştır. Kaynaklarda adı açık biçimde belirtilen iki kız Sekiz Gözlü Kiştey Ana ve Erke Soltondur. Kara Kızları ilginç kılan şey ise savaşçı, canavar veya doğrudan insan öldüren mitolojik yaratıklar olarak anlatılmamalarıdır. Onların gücü başka bir yerde ortaya çıkar aldatma, oyalama ve şamanı çıktığı kutsal yolculuktan döndürme. Eski Altay şaman anlatılarında kamın, yani şamanın görevi sırasında görünmeyen alemler arasında yolculuk yaptığı düşünülürdü. Bu yolculuk kimi ritüellerde göğe, Ülgen'in dünyasına doğru tasvir edilirken, kimi anlatılarda Erlik'in bulunduğu yeraltı alemine iniş söz konusuydu. Erlik'in kızları da tam bu kozmik yolculuğun tehlikeli figürleri arasında karşımıza çıkar.
Anlatılara göre kam Ülgen'e kurban sunmak üzere sembolik olarak göğe yükselirken Kara Kızlar karşısına çıkar ve onu görevinden uzaklaştırmaya çalışır. Onu eğlenceye ve hazza çağırır, dikkatini dağıtır ve çıktığı kutsal yolculuğun amacını unutturmak isterler. Şaman onların çağrısına kapılırsa yalnızca yolculuğunu tamamlayamamakla kalmaz bazı aktarımlarda başka ruhlar tarafından cezalandırılacağı ve sunulan kurbanın kabul edilmesinin tehlikeye gireceği anlatılır. Abdülkadir İnan'ın aktardığı şaman dualarında Kara Kızlar için oldukça aşağılayıcı ifadelerin kullanılması da onların ritüel dünyasındaki olumsuz konumunu gösterir. Kara Kızların rolü yalnızca göğe yükselen şamanın önüne çıkmakla da sınırlı değildir. Altay şamanizmine ilişkin bazı derlemelerde yeraltına inen şamanı kandırmaya, oyalamaya ve Erlik'e götürülen kurbanı ele geçirmeye çalıştıkları aktarılır. Bu nedenle farklı anlatıları tek bir değişmez hikaye gibi düşünmek yerine, Kara Kızları şamanın kozmik yolculuğunda karşılaştığı sınayıcı ve yolundan saptırıcı varlıklar olarak değerlendirmek daha doğru olur.
Bu noktada onların mitolojik işlevi daha da ilginç hale gelir. Şamanın karşısındaki tehlike her zaman korkunç bir canavar, karanlık bir yaratık veya aşılması gereken fiziksel bir engel değildir. Bazen en büyük tehlike, şamanın kendi iradesini kaybetmesidir. Kara Kızlar tam olarak bu sınavı temsil eder. Şamanın gücü onları yenmekten çok, onların sunduğu dikkat dağıtıcı çağrıya direnebilmesinde ortaya çıkar. Kara Kızların tasvirleri de günümüzün güzel ve baştan çıkarıcı mitolojik kadınları şeklindeki popüler yorumlarından daha karmaşıktır. Bazı kaynaklarda kara yüzlü, kara saçlı ve cinsel çağrışımlarla betimlenen bu varlıkların güzelliklerinden çok davranışları ve şaman üzerindeki etkileri vurgulanır. Dolayısıyla modern çizimlerde sıkça görülen kusursuz güzellikteki yeraltı prensesleri görüntüsünü doğrudan eski kaynaklara aitmiş gibi kabul etmek doğru değildir.
Erlik'in kızlarından adı günümüze ulaşan en sıra dışı figürlerden biri Kiştey Ana'dır. Kaynaklarda Segis Köstüü Kiştey Ene yani Sekiz Gözlü Kiştey Ana biçiminde de anılır. Bazı sonraki anlatımlarda onun olağanüstü ve ürkütücü fiziksel özelliklerinden söz edilir. Kiştey'in sekiz gözlü oluşu bile onu sıradan bir insan görünümünden tamamen çıkararak yeraltı dünyasına ait doğaüstü bir varlığa dönüştürür Adı bilinen diğer kız ise Erke Solton, bazı aktarımlardaki biçimiyle Erke Hanım'dır. Erke sözcüğü naz, şımarıklık ve cilve gibi anlamlarla ilişkilendirilir ve bu da Kara Kızların şamanı doğrudan güç kullanarak değil, onu kandırarak ve dikkatini dağıtarak yolundan çıkarma işleviyle uyumludur. Ancak Erke Solton hakkında bağımsız, ayrıntılı bir mitolojik hikaye günümüze ulaşmış değildir hakkındaki bilgiler çoğunlukla Kara Kızların ortak özellikleri içerisinde karşımıza çıkar.
Diğer kızların isimleri konusunda ise dikkatli olmak gerekiyor. İnternette Erlik'in dokuz kızının tamamına verilmiş çeşitli isim listeleriyle karşılaşmak mümkün olsa da klasik kaynaklarda böyle güvenilir ve ortak kabul gören bir dokuz isim listesi bulunmuyor. Eldeki geleneksel malzemede açık biçimde öne çıkan isimler Kiştey Ana ve Erke Solton'dur. Bu nedenle diğer yedi kızın isimlerini uydurmak veya modern listeleri eski Türk mitolojisinin kesin bilgileriymiş gibi aktarmak doğru olmaz. Kara Kızların mitolojik önemini anlayabilmek için eski Türk ve Altay kozmolojisindeki kara kavramına da dikkat etmek gerekir. Buradaki kara sözcüğünü yalnızca günümüzdeki kötü anlamına indirgemek yanıltıcı olabilir. Mitolojik sınıflandırmalarda renkler kozmik yönleri ve dünyaları da ifade edebilir. Kara Kızların Erlik'in karanlık yeraltı dünyasına ait olmaları bu adlandırmanın önemli bir parçasıdır. Erlik'e bağlı karanlık ruhların farklı kaynaklarda kara nitelemesiyle anılması da aynı kozmolojik karşıtlığın izlerini taşır.
Bu nedenle Erlik'in kızlarının hikayesini yalnızca şamanları baştan çıkaran dokuz kadın şeklinde anlatmak, mitin en ilginç tarafını kaçırmak olur. Kara Kızlar aslında şamanın görünmeyen dünyalara yaptığı yolculuğun bir irade sınavıdır. Şamanın karşısına çıkan engel bu kez bir dağ, ejderha veya silahlı düşman değildir dikkatini dağıtan ve ona neden yola çıktığını unutturmaya çalışan bir çağrıdır. Belki de bu eski anlatının bugün hala etkileyici olmasının nedeni tam olarak budur. Çünkü Erlik'in karanlık dünyasında şamanın önündeki en tehlikeli engel her zaman korktuğu şey değildir. Bazen insanı yolundan çıkaran şey, ona en cazip gelen şeydir.
