Günlük hayatta sessiz olduğunu düşündüğümüz bir odada bile aslında sürekli bir ses denizinin içindeyiz. Uzakta çalışan bir motor havalandırmanın belli belirsiz uğultusu, dışarıdan gelen trafik, bilgisayar fanı, elektrikli cihazların titreşimleri, binanın içerisindeki hareketler ve hatta havanın kendisi çevremizde sürekli bir akustik zemin oluşturur. Beynimiz bunların büyük bölümünü önemsiz kabul ederek filtrelediği için çoğunu bilinçli olarak fark etmeyiz. Peki bütün bu sesler neredeyse tamamen ortadan kaldırılırsa ne olur. İşte yankısız oda ya da teknik adıyla anekoik oda, insanın sessizlik algısını sınırlarına kadar götüren özel ortamların başında gelir. Bu odalar dışarıdan gelen sesleri son derece güçlü biçimde yalıtacak ve içeride oluşan seslerin duvarlardan geri yansımasını mümkün olduğunca engelleyecek şekilde tasarlanır. Duvar, tavan ve çoğu zaman zemindeki büyük kama biçimli emici malzemeler ses enerjisini soğurarak normal bir odada sürekli yaşanan yankıları büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Sonuç, alıştığımız anlamdaki sessiz bir oda değildir. Çünkü dış dünya sustuğunda başka bir dünya duyulmaya başlayabilir kendi bedenimiz. Çok düşük arka plan gürültüsüne sahip bir ortamda bazı insanlar kalp atışlarını, nefes alışverişlerini, yutkunmalarını bağırsak hareketlerini veya eklemlerinden gelen küçük sesleri normalden çok daha belirgin fark edebilir. Normal yaşamda çevresel seslerin altında kalan bedensel sesler akustik ortam olağanüstü sessiz hale geldiğinde dikkatin merkezine yerleşebilir. İşin tuhaf tarafı burada başlar. İnsan beyni mutlak sessizliğin hakim olduğu bir dünyada evrimleşmedi. İşitme sistemi sürekli olarak çevreden bilgi toplar. Bir dalın kırılması, yaklaşan bir hayvanın sesi, başka bir insanın konuşması veya çevrede meydana gelen ani bir değişiklik, tarih boyunca hayatta kalmak açısından önemli olabilecek sinyallerdi. Bu nedenle işitme sistemi yalnızca iletişim aracı değildir aynı zamanda çevreyi sürekli kontrol eden bir erken uyarı mekanizmasıdır.
Çevresel sesler olağanüstü ölçüde azaldığında ise beynin dikkati daha önce önemsiz kabul ettiği çok küçük sinyallere yönelebilir. Bu nedenle yankısız bir odada geçirilen zaman herkeste aynı deneyimi yaratmaz. Bazı insanlar ortamı sakin ve ilginç bulabilirken bazıları giderek artan bir huzursuzluk yaşayabilir. Özellikle kendi nefesinin veya kalp atışının beklenmedik derecede belirgin hale gelmesi kişinin bedenine yönelik farkındalığını artırabilir. Fakat bu odaların yarattığı gariplik yalnızca duyduklarımızdan kaynaklanmaz. Normal bir odada çıkardığımız sesler duvarlardan, tavandan ve zeminden yansıyarak tekrar kulaklarımıza ulaşır. Beyin bu yankıları farkında olmadan kullanarak bulunduğumuz alanın büyüklüğü, yüzeylerin konumu ve çevremizdeki nesneler hakkında ipuçları elde eder Yankısız odada bu geri dönüşlerin büyük bölümü ortadan kalktığında mekanın alışıldık akustik karakteri de kaybolur.
Bir başka deyişle ses çıkarırsınız ancak oda size alıştığınız cevabı vermez. Konuştuğunuzda sesiniz beklenmedik derecede kuru ve yakın gelebilir Bir alkış yaptığınızda normal odalardaki yankı kuyruğu oluşmaz. Ayak sesleri bile farklı algılanabilir. Beynin yıllardır otomatik olarak kullandığı akustik ipuçlarının önemli bir bölümü bir anda yok olur. Bazı çok sessiz ortamlarda kişinin denge ve mekansal yönelim konusunda kendisini alışılmadık hissetmesi de mümkündür. Bununla birlikte internette sıkça tekrarlanan insanlar birkaç dakika içinde dengelerini tamamen kaybeder veya kimse belirli bir süreden fazla dayanamaz gibi kesin ifadeler bilimsel gerçekler olarak kabul edilmemelidir. Deneyim kişiden kişiye büyük ölçüde değişir ve yankısız odalarda uzun süre kontrollü biçimde çalışan araştırmacılar ve mühendisler de vardır.
Bu odalar yalnızca insan dayanıklılığını test etmek amacıyla yapılmaz. Tam tersine, son derece önemli bilimsel ve teknolojik kullanım alanlarına sahiptir. Mikrofonlar, hoparlörler, otomobiller, elektronik cihazlar, işitme ekipmanları ve çeşitli endüstriyel ürünlerin çıkardığı sesleri doğru biçimde ölçebilmek için çevresel gürültünün ve yankının minimuma indirilmesi gerekir. Yankısız odalar bu nedenle akustik araştırmalarda adeta ses için oluşturulmuş kontrollü laboratuvarlardır. Dünyadaki bazı tesisler olağanüstü düşük arka plan gürültüsü seviyelerine ulaşmıştır. Burada kafa karıştırıcı görünen bir ayrıntı vardır: Ölçülen ses düzeyi bazı durumlarda negatif desibel değerleriyle ifade edilebilir. Bu sesten daha az ses olduğu anlamına gelmez.
Desibel ölçeğindeki sıfır noktası mutlak fiziksel sessizlik değildir belirlenmiş bir referans ses basıncı seviyesidir. Dolayısıyla negatif desibel ölçülen ses basıncının bu referans seviyesinin altında olduğunu gösterir. Fiziksel olarak ortamda hala moleküler hareketler ve son derece küçük titreşimler vardır. Peki insan gerçekten kendi kanının dolaşımını duyabilir mi. Burada popüler anlatılarla bilimsel gerçekleri ayırmak gerekir. Çok sessiz bir ortamda kalp atışları ve bedensel seslerin fark edilmesi mümkündür, ancak duyulan her düşük frekanslı sesin doğrudan damarlardan akan kan olduğunu söylemek doğru değildir. İnsan vücudu kemikler, dokular, hava boşlukları ve sıvılar aracılığıyla çeşitli titreşimleri iletir. Sessizlik arttıkça normalde çevresel gürültü tarafından maskelenen bu içsel sinyaller daha belirgin hale gelebilir.
Bu durum işitme sistemimizin başka bir özelliğini de ortaya çıkarır. Sessizlik yalnızca dışarıdaki seslerin azalması değildir aynı zamanda beynin hangi seslere dikkat ettiğinin değişmesidir. Bir şehir caddesinde kalbinizin sesini düşünmezsiniz. Gece yatağa uzandığınızda onu daha kolay fark edebilirsiniz. Çevresel sesleri olağanüstü ölçüde azaltan bir odada ise dikkatiniz daha da içeri dönebilir. Ve belki de yankısız odaların en etkileyici tarafı tam olarak budur. İnsan böyle bir ortama hiçbir şey duymamak için girdiğini düşünebilir. Fakat dış dünyanın sesi azaldıkça bedenin küçük mekanik ritimleri öne çıkmaya başlar nefes, kalp, yutkunma, hareket ve dokuların oluşturduğu belli belirsiz titreşimler... Bir süre sonra sessizlik boşluk olmaktan çıkar. Çünkü dünyanın sesini susturduğunuzda geriye tamamen sessizlik kalmayabilir. Geriye siz kalırsınız.
