Dionysos ve Thespis: Tarihteki İlk Tiyatro ve İlk Oyuncu [ 08 Ocak 2026 ]


Dionysos ve Thespis: Tarihteki İlk Tiyatro ve İlk Oyuncu

Tiyatronun doğduğu yer Antik Yunan, daha da somut söylersek Atina ve onun kalbi sayılan Dionysos Tiyatrosu'dur. Tiyatro, MÖ 6. yüzyılda Atina’da, şarap, coşku ve dönüşüm tanrısı Dionysos adına yapılan dinsel törenlerden doğar. İnsanlar önce tanrıya şarkı söyler, ritim tutar, korolar halinde dans ederken bir noktada içlerinden biri öne çıkar ve konuşmaya başlar, işte o an tiyatro başlar çünkü sahne dediğimiz şey aslında bir yapıdan önce bir ayrışma anıdır.

Bu ilk sahneler kapalı salonlarda değil, yamaçlara oyulmuş açık hava tiyatrolarında kurulur, seyirci yarım daire şeklinde oturur, ortada orchestra denilen dairesel alan vardır, oyuncular maske takar, seslerini yükseltmek için mimik değil beden ve ritim kullanırlar ve burada sahne sadece izlenen bir yer değil, toplumsal yüzleşmenin alanıdır.

Tarihte adı bilinen ilk oyuncu kabul edilen kişi Thespis'tir; o, MÖ 534’te korodan ayrılıp bir karakteri canlandırarak “ben” demiştir ve bu yüzden bugün hala oyunculara İngilizcede thespian denir, yani sahneye çıkan kişi aslında tarihsel olarak ilk kez kimliğini ödünç veren insandır.

İlk tiyatro sahnesi bir bina değil, Atina’da bir yamaç, bir tanrı adına toplanmış insanlar, bir koro ve o korodan ayrılıp konuşan tek bir sestir; tiyatro bu yüzden en başından beri eğlence değil, insanın kendini toplum önünde sorgulama cesareti olmuştur.