Atatürk Döneminde Fabrikalar, Demiryolları ve Büyük Yatırımlar...

29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildiğinde Türkiye, uzun savaşların ardından ekonomik ve toplumsal açıdan büyük zorluklarla karşı karşıyaydı. Sanayi üretimi sınırlı, ulaşım altyapısı yetersiz, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim ise özellikle kırsal bölgelerde oldukça güçtü. Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde başlayan kalkınma hamlesi, yalnızca yeni bir devlet kurmayı değil, kendi imkanlarıyla üreten ve gelişen bir ülke oluşturmayı hedefliyordu. Cumhuriyet’in ilk 15 yılında, 1923 ile 1938 arasında, Türkiye’nin ekonomik bağımsızlığını güçlendirmek amacıyla sanayi tarım, ulaşım, bankacılık, eğitim ve sağlık alanlarında önemli yatırımlar gerçekleştirildi.

1924 yılında Türkiye İş Bankası kurularak yerli girişimcilerin ve ticaretin finansmanı desteklendi. 1930 yılında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kuruldu. 1933 yılında Sümerbank, 1935 yılında ise Etibank faaliyete geçirilerek sanayi ve madencilik yatırımlarının kurumsal temelleri güçlendirildi. Sanayileşme hamlesinin en dikkat çekici sonuçları fabrikalarda görüldü. 1926 yılında Alpullu Şeker Fabrikası ve Uşak Şeker Fabrikası üretime başladı. 1935 yılında Kayseri Bez Fabrikası, 1936 yılında İzmit Kağıt Fabrikası, 1937 yılında Nazilli Basma Fabrikası ve 1938 yılında Bursa Merinos Fabrikası faaliyete geçti. Karabük Demir Çelik Fabrikalarının temeli ise 1937 yılında atıldı.

Bu tesisler yalnızca üretim yapılan yerler değildi. Binlerce insana istihdam sağlıyor, teknik bilgi birikimini artırıyor ve kuruldukları şehirlerin ekonomik gelişimine katkıda bulunuyordu. Ulaşım alanında da büyük bir dönüşüm başladı. Cumhuriyet öncesinden kalan demiryollarının önemli bir bölümü millîleştirilirken yeni hatlar inşa edildi. Demiryolları Ankara'dan Anadolu'nun farklı bölgelerine uzanarak üretim merkezlerini, şehirleri ve pazarları birbirine bağladı. Limanlar, karayolları ve haberleşme altyapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalar da sürdürüldü.

Tarımda 1925 yılında aşar vergisinin kaldırılması, çiftçilerin üzerindeki önemli bir yükü hafifletti. Tarımsal araştırmalar, örnek çiftlikler ve modern üretim yöntemleri desteklendi. Atatürk Orman Çiftliği, tarımsal üretim ve uygulamalı eğitim açısından dönemin sembol yatırımlarından biri oldu. Eğitim alanında yeni okullar açıldı, öğretmen yetiştirme çalışmaları genişletildi ve 1928 yılında Harf Devrimi gerçekleştirildi. Millet Mektepleri aracılığıyla yetişkinlerin okuma yazma öğrenmesi hedeflendi. 1933 Üniversite Reformu ise yükseköğretimin yeniden yapılandırılmasında önemli bir adım oldu.

Sağlık alanında hastanelerin, dispanserlerin ve koruyucu sağlık hizmetlerinin geliştirilmesine çalışıldı. Sıtma, verem ve diğer bulaşıcı hastalıklarla mücadele için kurumlar ve sağlık programları oluşturuldu. 1928 yılında kurulan Refik Saydam Hıfzıssıhha Müessesesi, halk sağlığı ve laboratuvar çalışmaları açısından önemli bir merkez haline geldi. Bütün bu yatırımlar, sınırlı sermaye, yetişmiş insan gücü eksikliği ve 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı gibi ağır koşullar altında gerçekleştirildi. Her sorun çözülemedi, sanayileşme ve kalkınma ülkenin her bölgesine aynı hızla ulaşamadı. Ancak Cumhuriyet’in ilk yıllarında atılan adımlar, Türkiye'nin modern ekonomik ve kurumsal yapısının gelişmesinde belirleyici oldu.

Cumhuriyet’in ilk 15 yılında yapılan yatırımların ortak bir amacı vardı. Üreten, eğitim veren, ulaşan, kendi kaynaklarını değerlendiren ve ekonomik bağımsızlığını güçlendiren bir Türkiye kurmak. 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet, yalnızca bir yönetim değişikliği değildi. Aynı zamanda fabrikalarıyla, demiryollarıyla, okullarıyla ve sağlık kurumlarıyla ülkenin geleceğini yeniden inşa etme girişimiydi.

Çünkü Cumhuriyet’in kuruluşundan sonraki en büyük hedeflerden biri, kazanılan siyasi bağımsızlığı ekonomik kalkınmayla kalıcı hale getirmekti.