Bilim dünyasında bazı isimler, geliştirdikleri teknolojiler kadar bu teknolojilerin ardındaki yaşam hikayeleriyle de dikkat çeker. Canan Dağdeviren, insan vücuduyla uyumlu elektronik cihazlar geliştirerek tıp ve mühendislik arasında yeni imkanlar yaratan Türk bilim insanlarından biridir. İstanbul'da başlayan yaşamı, Türkiye'deki üniversite yıllarından Harvard ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsüne (MIT) uzanan bir akademik kariyere dönüştü. Onun çalışmalarının merkezinde ise oldukça somut bir amaç bulunuyor: İnsan sağlığını korumaya yardımcı olacak teknolojileri daha kullanışlı, esnek ve erişilebilir hale getirmek.
4 Mayıs 1985'te İstanbul'da doğan Canan Dağdeviren, çocukluk yıllarının önemli bir bölümünü Kocaeli'de geçirdi. 1999 Marmara Depremi'nin ardından ailesiyle birlikte Adana'ya taşındı ve eğitimine burada devam etti. Bilime duyduğu ilginin gelişmesinde ailesinin de etkisi vardı. Babasının kendisine verdiği Marie Curie'nin yaşamını anlatan kitap, bilimsel araştırmalara yönelik merakını güçlendirdi. Özellikle Pierre Curie'nin çalışmalarıyla ilişkili piezoelektrik etki, ilerleyen yıllarda geliştireceği teknolojilerin temelini oluşturacaktı.
Üniversite eğitimine Hacettepe Üniversitesi Fizik Mühendisliği Bölümünde başlayan Dağdeviren, 2007 yılında mezun oldu. Ardından Sabancı Üniversitesi Malzeme Bilimi ve Mühendisliği programında yüksek lisans yaptı ve 2009 yılında derecesini aldı. Aynı yıl kazandığı Fulbright bursuyla Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Illinois Üniversitesi Urbana-Champaign kampüsünde malzeme bilimi ve mühendisliği alanında doktora çalışmalarına başladı. 2014 yılında tamamladığı doktorası sırasında fizik, elektronik, kimya ve tıp bilimlerini bir araya getiren esnek elektronik sistemler üzerine yoğunlaştı.
Dağdeviren'in araştırmalarını farklı kılan nokta, elektronik cihazların insan bedenine uyum sağlayabilecek biçimde tasarlanmasıydı. Geleneksel elektronik sistemler genellikle sert ve hacimli yapılardan oluşurken onun üzerinde çalıştığı cihazlar bükülebiliyor, esneyebiliyor ve vücudun hareketlerine uyum sağlayabiliyordu. Özellikle piezoelektrik malzemeler kullanarak mekanik hareketleri elektrik enerjisine dönüştüren sistemler geliştirdi. Bu yaklaşım, kalp atışı gibi doğal vücut hareketlerinden enerji elde edilerek bazı tıbbi cihazların çalıştırılabilmesi açısından önemli araştırma imkanları sundu.
Doktora eğitiminin ardından Harvard Üniversitesi Society of Fellows bünyesinde Junior Fellow olarak seçilmesi, kariyerindeki önemli dönüm noktalarından biri oldu. Bu akademik programa kabul edilen ilk Türk bilim insanı olarak dikkat çekti. Aynı dönemde MIT bünyesindeki David H. Koch Bütünleşik Kanser Araştırmaları Enstitüsünde doktora sonrası çalışmalar yürüttü. Burada özellikle beyin dokusuna uygulanabilen, ilaçların belirli bölgelere kontrollü biçimde ulaştırılmasını hedefleyen teknolojiler üzerinde çalıştı. Parkinson hastalığı gibi nörolojik rahatsızlıkların tedavisine katkı sağlayabilecek bu araştırmalar, mühendislik çalışmalarının tıpla ne kadar yakından ilişkilendirilebileceğini gösterdi.
2017 yılında MIT Media Lab'e öğretim üyesi olarak katılan Dağdeviren, Conformable Decoders adlı araştırma grubunu kurdu. Bu laboratuvarda insan vücudunun hareket, basınç, ses ve elektriksel etkinlik gibi fiziksel sinyallerini algılayabilen teknolojiler geliştirilmeye başlandı. Giyilebilir sensörlerden vücut içine yerleştirilebilen cihazlara kadar uzanan araştırmalar, sağlık durumunun daha yakından izlenmesini ve bazı hastalıkların tedavisine yönelik yeni yöntemlerin geliştirilmesini amaçlıyordu.
Canan Dağdeviren'in en fazla dikkat çeken çalışmalarından biri, meme kanserinin erken tespitine yardımcı olmak amacıyla geliştirilen giyilebilir ultrason cihazı oldu. Teyzesini meme kanseri nedeniyle kaybetmesi, bu alandaki çalışmalarının kişisel nedenlerinden biriydi. 2023 yılında bilimsel sonuçları yayımlanan teknoloji, meme dokusunun belirli bölgelerinden ultrason görüntüleri alınmasına olanak sağlayan esnek bir düzenek olarak tasarlandı. Sütyene yerleştirilebilen bu sistem, gelecekte risk grubundaki kadınların daha sık görüntüleme yaptırabilmesini hedefliyor. Ancak teknoloji henüz rutin klinik taramaların yerini alan, yaygın kullanıma sunulmuş bir yöntem değil; geliştirme ve değerlendirme çalışmalarının konusu olmaya devam ediyor.
Bilimsel başarıları uluslararası alanda da karşılık buldu. 2015 yılında MIT Technology Review tarafından hazırlanan 35 Yaş Altı Yenilikçiler listesine, Forbes tarafından ise 30 Yaş Altı Bilim İnsanları listesine seçildi. 2023 yılında BBC'nin 100 Kadın listesinde yer aldı. 2024 yılında TÜSEB Aziz Sancar Bilim Ödülü'ne layık görüldü. Araştırmalarıyla kazandığı bu ödüller, özellikle biyomedikal mühendislik ve giyilebilir sağlık teknolojileri alanındaki çalışmalarının uluslararası ölçekte tanınmasını sağladı.
Akademik kariyerindeki önemli gelişmelerden biri de 2026 yılında yaşandı. MIT, Canan Dağdeviren'e 1 Temmuz 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kalıcı akademik kadro güvencesi anlamına gelen tenure statüsü verdi. MIT Media Lab'de doçent olarak çalışmalarını sürdüren Dağdeviren, aynı zamanda kurumun kadın sağlığı araştırmalarına odaklanan WHx programında bilimsel liderlik üstleniyor. Böylece yalnızca yeni cihazlar geliştiren bir araştırmacı değil, farklı disiplinlerden bilim insanlarını ortak hedefler etrafında buluşturan bir akademisyen olarak da çalışmalarını sürdürüyor.
Canan Dağdeviren'in kariyeri, fizik mühendisliği eğitiminin tıp, elektronik ve malzeme bilimiyle birleştiğinde ne kadar geniş bir araştırma alanı yaratabileceğinin örneklerinden biri. Türkiye'de başlayan eğitim yolculuğunu dünyanın önde gelen araştırma kurumlarında sürdüren Dağdeviren, insan bedeninin doğal işleyişini anlamaya ve bu bilgiyi sağlık teknolojilerine dönüştürmeye odaklanıyor. Onun bilimsel yolculuğu, kişisel deneyimlerden doğan bir araştırma fikrinin yıllar süren çalışma ve disiplinler arası iş birliğiyle somut teknolojilere dönüşmesinin hikayesini anlatıyor.
