Gece yalnızsınız. Odanın içinde kimse olmadığını biliyorsunuz ama bir anda arkanızda birinin durduğu hissine kapılıyorsunuz. Dönüp baktığınızda hiçbir şey yok. Buna rağmen birkaç saniye önce hissettiğiniz varlık son derece gerçekti. Psikoloji ve sinirbilimde bu deneyim, hissedilen varlık ya da felt presence olarak adlandırılıyor. Kişi çoğu zaman birini görmüyor veya ses duymuyor. Yalnızca yakınında başka birinin bulunduğuna dair güçlü ve açıklaması zor bir his yaşıyor.
Beynimiz yalnızca dış dünyayı algılamaz, aynı zamanda bedenimizin nerede bulunduğuna ilişkin sürekli bir harita oluşturur. Başımızın, kollarımızın ve gövdemizin konumu ile hareketlerimizden gelen bilgiler görme, dokunma ve denge duyularıyla birleştirilir. Araştırmalar, özellikle beynin beden ve mekan algısını bir araya getiren bölgelerindeki işlemlerin bozulmasının, kişinin kendi bedenine ait bazı sinyalleri sanki başka birine aitmiş gibi algılamasına yol açabileceğini gösteriyor. Başka bir deyişle, insan bazen kendi varlığının izini başka birinin varlığı sanabiliyor.
Bu fenomen yalnızca laboratuvarlarda görülmüyor. Dağcılar, kutup kaşifleri ve uzun süre yalnız kalan insanların anlatılarında da benzer deneyimlere rastlanıyor. Aşırı yorgunluk, yoğun stres, uyku bozuklukları ve duyusal koşullar bu hissin ortaya çıkmasını kolaylaştırabiliyor. Uyku felci sırasında yatağın yanında birinin bulunduğunu hissetmek de bunun en ürkütücü örneklerinden biri. Bazı nörolojik ve psikiyatrik durumlarda da hissedilen varlık deneyimleri bildiriliyor ancak tek başına böyle bir an yaşamak herhangi bir hastalığın göstergesi anlamına gelmiyor.
Bilim insanları bu tuhaf hissi laboratuvar ortamında oluşturmayı bile başardı. İsviçre'deki araştırmacılar, katılımcıların hareketlerini robotik bir sistem aracılığıyla sırtlarına uygulanan dokunuşlarla eşleştirdi. Hareket ile dokunma arasına kısa bir gecikme eklendiğinde bazı katılımcılar yakınlarında görünmeyen bir kişinin bulunduğunu hissettiklerini bildirdi. Deney, beynin kendi hareketleriyle dışarıdan gelen duyusal bilgileri doğru biçimde eşleştiremediğinde "başka biri" algısının ortaya çıkabileceğine dair önemli kanıtlardan biri oldu.
Bu nedenle karanlık bir odada arkamızda birini hissettiğimizde yaşanan şey her zaman gözlerimizin bizi yanıltması değildir. Ortada görülen hiçbir şey olmadığı halde beyin, beden ve mekan hakkındaki sinyallerden bir varlık algısı oluşturabilir. İnsan beyninin en ürpertici oyunlarından biri de burada ortaya çıkıyor: Bazen korktuğumuz yabancı, dışarıdan gelen biri değil, beynimizin yanlış yere yerleştirdiği kendi bedenimizin gölgesi olabilir.
#Beyin #Psikoloji #Sinirbilim #HissedilenVarlık #Algı #Bilim #Ekubo
