Anadolu'nun bazı hikayeleri vardır ki ne zaman başladıkları, ilk kim tarafından anlatıldıkları ve ne kadarının gerçek olduğu bilinmez Yıllar geçtikçe anlatılanlara yeni ayrıntılar eklenir, korkular büyür ve sonunda bir insanın adı, yaşadığı söylenen toprakların sınırlarını aşarak ürpertici bir efsaneye dönüşür. Bitlisli Belkıs Ana da bugün böyle bir anlatının merkezinde yer alıyor. Onun hakkında konuşulanlar sıradan bir köy hikayesinden çok daha karanlık. Büyü yaptığına, cinlerle iletişim kurduğuna, insanların kaderine müdahale edebildiğine ve açıklanamayan olayların arkasında bulunduğuna ilişkin iddialar, Belkıs Ana ismini gizemli bir figüre dönüştürüyor. Ancak bu iddiaların hiçbirini tarihsel gerçek olarak kabul etmek mümkün değil. Çünkü Belkıs Ana'nın anlatıldığı biçimde yaşadığını doğrulayan güvenilir belgeler henüz ortaya konmuş değil.
Peki, bir kadının adı nasıl olur da yıllar sonra bile korkuyla anılan bir hikayenin merkezinde kalır? İnsanlar neden bazı kadınları şifacı olarak görürken aynı kadınlardan cadı diye korkar? Ve en önemlisi, Bitlisli Belkıs Ana gerçekten yaşamış biri miydi, yoksa Anadolu'nun eski inanışlarından beslenen modern bir korku efsanesi mi? Anlatının yaygınlaşan versiyonlarında Belkıs Ana'nın 1950'li ve 1960'lı yıllarda Bitlis'in Mutki ilçesi çevresinde yaşadığı ileri sürülüyor. Dağ köylerinde yaşayan insanların hastalıklar, doğumlar ve açıklayamadıkları olaylar karşısında onun kapısını çaldıkları söyleniyor. Fakat burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Bu tarih ve yer bilgileri bağımsız belgelerle doğrulanmış değil. Dolayısıyla Belkıs Ana'nın geçmişini kesin biçimde anlatmak yerine, onun hakkında oluşan efsanenin nasıl şekillendiğini anlamak gerekiyor.
Anadolu'da modern tıbbın ve sağlık hizmetlerinin her yerleşim yerine kolaylıkla ulaşamadığı dönemlerde, özellikle kırsal bölgelerde geleneksel şifa yöntemleri önemli bir yer tutuyordu. Bitkileri tanıyan, doğumlara yardımcı olan, dualar okuyan veya çeşitli halk uygulamalarını bilen kadınlar kimi zaman çevrelerinde saygı duyulan kişiler haline geliyordu. Ancak bu bilgi ve beceriler, toplumun korkuları ve inançlarıyla birleştiğinde aynı kadınların olağanüstü güçlere sahip oldukları düşüncesini de doğurabiliyordu. Belkıs Ana hikayesinin en dikkat çekici tarafı tam da bu ikilikte saklıdır. Bir yanda insanların yardım istediği, özellikle hamile kadınlarla ilişkilendirilen bir şifacı figürü, diğer yanda cinlerle bağlantı kurduğuna ve büyü yaptığına inanılan korkutucu bir kadın vardır. Onun iyilik mi yaptığı, yoksa insanları tehlikeye mi attığı sorusu, anlatının temel gerilimini oluşturur. Böylece aynı kişi hem umut hem de korku kaynağına dönüşür.
Bu hikayenin karanlık tarafında yeni doğan çocuklar, açıklanamayan hastalıklar, geceleri duyulduğu söylenen sesler ve gizemli ritüeller gibi unsurlar öne çıkar. İnternette dolaşan bazı anlatılar, Belkıs Ana'yı çocukların başına gelen kötü olaylarla ilişkilendirecek kadar ileri gider. Ancak bunları destekleyen güvenilir tanıklıklar, soruşturma belgeleri veya tarihi kayıtlar ortaya konmuş değildir. Bu nedenle söz konusu iddialar gerçek olaylar olarak değil, korku hikayelerinin zamanla büyüyen parçaları olarak değerlendirilmelidir. Aslında Belkıs Ana'nın hikayesi, yalnızca bir cadı söylencesinden ibaret değildir. Aynı zamanda insanların bilinmeyen karşısında nasıl açıklamalar ürettiklerini de gösterir. Bir köyde art arda yaşanan hastalıklar, beklenmedik ölümler veya talihsizlikler, bilimsel açıklamaların bilinmediği ya da yeterince anlaşılmadığı dönemlerde doğaüstü nedenlere bağlanabiliyordu. Böyle durumlarda toplumun diğer üyelerinden farklı yaşayan, alışılmadık bilgiler taşıyan veya gizemli olduğu düşünülen kişiler kolaylıkla söylentilerin merkezine yerleşebiliyordu.
Özellikle kadınların cadılıkla ilişkilendirilmesi, dünya tarihinin farklı dönemlerinde karşımıza çıkan bir olgudur. Avrupa'daki cadı yargılamalarında büyücülük suçlamaları ağır cezalara ve ölümlere yol açarken, Anadolu'nun farklı bölgelerinde cadı, büyücü, cinci ve şifacı kavramları halk inanışları içerisinde birbirinden farklı anlamlar kazanmıştır. Bu nedenle Bitlisli Belkıs gibi anlatıları değerlendirirken her doğaüstü güç iddiasını aynı tarihsel kategoriye yerleştirmemek gerekir. Belkıs Ana'nın günümüzde yeniden gündeme gelmesinde sinemanın da önemli bir etkisi bulunuyor. 3 Nisan 2026'da gösterime giren, Mert Uzunmehmet'in yönettiği Kıble Bitlisli Belkıs adlı korku filmi, bu gizemli ismi geniş kitlelerle buluşturdu. Filmde Selma, Aysel ve Nurten isimli üç kız kardeş, yaşadıkları trajik olayların ardından Belkıs'a sığınıyor. Belkıs ise cinlerle bağlantısı olduğuna inanılan ve özellikle hamile kadınlara şifa dağıttığı söylenen bir büyücü olarak karşımıza çıkıyor. Ancak bu olaylar filmin kurgusal hikayesine aittir tarihsel tanıklık olarak değerlendirilemez. Belkıs Ana hakkındaki en önemli sorulardan biri hala cevapsızdır. Bu isim gerçekten Bitlis'te yaşamış bir kadına mı aittir, yoksa Anadolu'nun şifacı kadınlara ilişkin eski inanışlarından hareketle oluşturulmuş bir karakter midir? Bugün ulaşılabilen bilgiler ikinci ihtimali güçlü biçimde düşündürse de hikayenin ilk kez kim tarafından ve ne zaman anlatıldığını kesin olarak belirlemek mümkün görünmüyor.
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken bir başka konu da internet çağında efsanelerin geçirdiği değişimdir. Eskiden köy kahvelerinde aile toplantılarında veya uzun kış gecelerinde anlatılan korku hikayeleri, günümüzde sosyal medya paylaşımları ve filmler aracılığıyla çok daha hızlı yayılıyor. Bir anlatının içerisine belirli bir tarih, köy adı veya sözde tanık ifadesi eklendiğinde, hikaye gerçekte olduğundan daha inandırıcı hale gelebiliyor. Oysa bir olayın ayrıntılı anlatılması, onun gerçekten yaşandığını kanıtlamıyor. Belkıs Ana'nın kimliğini araştırırken de aynı sorunla karşılaşıyoruz. Yaşadığı iddia edilen yıllar, bulunduğu söylenen köyler ve gerçekleştirdiği öne sürülen ritüeller hakkında birbirini tekrar eden anlatılar bulunmasına rağmen bunları doğrulayan bağımsız kaynaklar eksik. Bu durum, hikayenin kültürel açıdan incelenmesini engellemiyor ancak onu gerçek bir suç, büyücülük veya doğaüstü olay dosyası olarak sunmayı doğru kılmıyor.
Belki de Bitlisli Belkıs Ana hikayesini bu kadar ilgi çekici yapan şey, gerçeğin kesin olarak bilinmemesidir. Çünkü insan zihni açıklanamayan olayların bıraktığı boşlukları hikayelerle doldurmaya eğilimlidir. Bir kadının şifacı mı yoksa büyücü mü olduğu sorusu zaman içerisinde o kadının gerçekten yaşayıp yaşamadığı sorusunun bile önüne geçebilir. Bugün Bitlisli Belkıs Ana'nın gerçekten yaşamış olduğunu söyleyemiyoruz. Cinlerle konuştuğuna, büyü yaptığına veya insanlara doğaüstü yollarla zarar verdiğine ilişkin iddiaları doğrulayacak kanıtlara da sahip değiliz. Fakat onun etrafında oluşan anlatı, Anadolu'nun geleneksel inanışlarıyla modern korku kültürünün nasıl iç içe geçebildiğini gösteren ilginç bir örnek oluşturuyor. Sonuçta geriye yalnızca gizemli bir kadının hikayesi değil, çok daha düşündürücü bir soru kalıyor. İnsanlar bir kadından gerçekten korktukları için mi ona cadı derler, yoksa ona cadı dedikleri için mi zamanla ondan korkmaya başlarlar? Bitlisli Belkıs Ana'nın gerçekliği belirsiz olabilir. Ancak onun hikayesi, korkunun ve söylentilerin bir insanı nasıl efsaneye dönüştürebildiğini hatırlatıyor.
