Şimdi basit bir kelime seçin. Mesela kapı. Kapı, kapı, kapı, kapı, kapı, kapı... Bir süre devam ettiğinizde garip bir şey olmaya başlar. Çok iyi bildiğiniz kelime sanki yabancı bir dile aitmiş gibi tuhaflaşır. Hatta bir noktada kapı gerçekten böyle bir kelime miydi diye düşünebilirsiniz. Merak etmeyin, Türkçeyi unutmuyorsunuz. Beyniniz küçük ama oldukça ilginç bir oyun oynuyor.
Bu durum psikolojide semantik doygunluk olarak biliniyor. Bir kelimeyi kısa süre içinde tekrar tekrar söylediğimizde veya düşündüğümüzde, kelimenin sesi ile zihnimizde taşıdığı anlam arasındaki bağlantı geçici olarak zayıflayabiliyor. Normalde kapı kelimesini duyduğumuz anda zihnimizde ne olduğu beliriyor. Fakat sürekli tekrar edildiğinde kelime giderek anlamından uzaklaşıp yalnızca ka-pı şeklinde iki garip heceden oluşan bir sese dönüşebiliyor.
Bunun nedeni beynin tekrarlanan uyarılara verdiği tepkinin azalmasıyla ilişkili. Aynı sinirsel işlem tekrar tekrar devreye girdiğinde kelimenin anlamına erişim kısa süreli olarak daha az etkili hale gelebiliyor. Kelimeyi hâlâ duyuyoruz ve doğru söylediğimizi biliyoruz ancak anlamı eskisi kadar otomatik biçimde zihnimize gelmiyor.
İşin eğlenceli tarafı, bunu hemen hemen istediğiniz kelimeyle deneyebilmeniz. Kendi adınızı bile art arda onlarca kez söylerseniz bir süre sonra size ait değilmiş gibi gelebilir. Çok tanıdık bir sözcük birkaç saniyeliğine garip bir ses yığınına dönüşebilir. Bir anlamda beynin kelimelere ne kadar güçlü anlamlar yüklediğini, o anlam birkaç saniyeliğine ortadan çekildiğinde fark ediyoruz. Üstelik etki kalıcı değil. Tekrar etmeyi bıraktığınızda kısa süre sonra kelime eski tanıdıklığına ve anlamına kavuşuyor. Kapı yeniden kapı oluyor, adınız yeniden size ait hissettiriyor. Beyin dili kaybetmiyor. Yalnızca sürekli tekrarlanan bilgiyi işlemeye kısa süreliğine farklı tepki veriyor.
Gün boyunca binlerce kelime kullanıyoruz ve onların yalnızca seslerden oluştuğunu neredeyse hiç fark etmiyoruz. Ta ki aynı kelimeyi yeterince tekrar edene kadar. O zaman anlam birkaç saniyeliğine çekiliyor ve geriye yalnızca ses kalıyor. Şimdi sıra sizde. Bir kelime seçin ve tekrar edin. Bakalım kaçıncı tekrarda size yabancılaşacak?
