21 Ağustos 1986 gecesi, Kamerun'un kuzeybatısındaki Nyos Gölü çevresinde yaşayan insanlar sıradan bir akşam geçiriyordu. Ancak gece ilerledikçe, hiçbir uyarı vermeden başlayan görünmez bir felaket köyleri sessizliğe gömdü. Evlerinde uyuyan insanlar bir daha uyanamadı, hayvanlar bulundukları yerde öldü ve sabah olduğunda çevredeki yerleşimlerin büyük bölümü adeta terk edilmiş bir kasabayı andırıyordu. Ne bir savaş yaşanmıştı ne de büyük bir patlama meydana gelmişti. Yaklaşık 1.700 insanın ölümüne neden olan şey, yıllardır yanı başlarında duran sakin bir göldü.
Nyos Gölü, volkanik faaliyetler sonucunda oluşmuş bir krater gölüydü. Gölün derinliklerinde, yer altındaki volkanik kaynaklardan gelen karbondioksit gazı uzun yıllar boyunca suda çözünerek birikmişti. Yüzeyde her şey normal görünüyordu. Ancak derinlerdeki su, yüksek basınç altında muazzam miktarda gaz barındırıyordu. Bu durum, kapağı kapalı ve basınç altında tutulan dev bir gazlı içeceğe benziyordu. Gölün doğal dengesi korunduğu sürece gaz suyun içinde kalabiliyordu. Fakat bu dengenin bozulması, ölümcül bir zincirleme reaksiyon başlatacaktı.
O gece gölün derinliklerindeki gaz bakımından zengin suyun aniden yüzeye yükseldiği düşünülüyor. Bu hareketi tam olarak neyin başlattığı bugün bile kesin olarak bilinmiyor. Olası nedenler arasında su altındaki bir heyelan veya su tabakalarının dengesini bozan başka bir doğal hareket bulunuyor. Derindeki su yükseldikçe üzerindeki basınç azaldı ve çözünmüş karbondioksit hızla açığa çıkmaya başladı. Gaz kabarcıkları yükselen suyu daha da yukarı taşıdı ve olay kendi kendini hızlandıran bir sürece dönüştü. Bilim insanlarının limnik patlama olarak adlandırdığı bu nadir olay sonucunda gölden devasa miktarda karbondioksit atmosfere yayıldı.
Karbondioksit, normal koşullarda renksiz ve kokusuz bir gazdır. Havadan daha yoğun olduğu için Nyos Gölü'nden açığa çıkan gaz bulutu çevredeki vadilere doğru ilerledi. Alçak bölgelerde birikerek solunabilir havanın yerini aldı. İnsanlar ne yaklaşan tehlikeyi görebildi ne de kokusunu hissedebildi. Yüksek karbondioksit yoğunluğu ve oksijen yetersizliği, kısa sürede bilinç kaybına ve boğulmaya neden oldu. Bazı insanlar yataklarında, bazıları ise günlük işlerini yaptıkları yerlerde hayatını kaybetti. Felakette 1.746 kişi ve yaklaşık 3.500 çiftlik hayvanı öldü. Gazın etkisi gölden kilometrelerce uzaklıktaki yerleşimlere kadar ulaştı.
Felaketten sonra bölgeye gelen bilim insanları başlangıçta açıklanması güç bir manzarayla karşılaştı. Birçok yapıda büyük bir yıkım yoktu, ancak köylerde çok sayıda insan ve hayvan ölmüştü. Yapılan araştırmalar, olayın doğrudan bir volkan patlamasından değil, gölün derinliklerinde yıllarca biriken karbondioksitin aniden serbest kalmasından kaynaklandığını ortaya koydu. Üstelik Kamerun'da benzer bir felaket yalnızca iki yıl önce, 1984'te Monoun Gölü'nde yaşanmış ve 37 kişi hayatını kaybetmişti. Bu olaylar, bilim dünyasının göllerin oluşturabileceği tehlikelere bakışını değiştirdi.
Nyos felaketinin ardından gölün derinliklerinde biriken karbondioksiti kontrollü biçimde atmosfere bırakmak amacıyla özel gaz tahliye sistemleri kuruldu. Göl suyunu yüzeye taşıyan borular sayesinde gaz birikiminin azaltılması hedeflendi. Bugün Nyos Gölü, yalnızca geçmişte yaşanan büyük bir trajedinin değil, doğanın görünmeyen tehlikelerinin de simgesi olarak kabul ediliyor. Bu olayın en ürpertici yanı ise binlerce insanın ölümüne neden olan felaketin ne bir yangın ne de alışılmış bir volkan patlaması olmasıydı. Ölüm, insanların her gün gördüğü sakin bir gölün derinliklerinden yükselen görünmez bir gazla gelmişti.
#NyosGölü #DoğaFelaketleri #Bilim #DünyaTarihi #İlginçBilgiler #Ekubo
