Cumhuriyet'in ilanından sonra Türkiye'nin nasıl yönetileceğini belirleyen en önemli adımlardan biri, 20 Nisan 1924'te kabul edilen yeni anayasaydı. Ancak tarihi bir gerçeği baştan belirtmek gerekiyor. 1924 Anayasası'nı Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü tek başlarına yazmadı. Anayasa Türkiye Büyük Millet Meclisinde hazırlanan, görüşülen ve milletvekillerinin oylarıyla kabul edilen bir hukuk metniydi Atatürk Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ise Başbakan olarak bu dönemin siyasi yönetiminde yer alıyordu. Peki, Cumhuriyet'in ilanından yalnızca birkaç ay sonra neden yeni bir anayasaya ihtiyaç duyuldu? İlk dört maddede hangi esaslar belirlendi ve bu maddeler Türkiye'nin geleceği açısından ne anlama geliyordu?
29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilmişti. Ancak yeni devletin yönetim biçiminin, egemenlik anlayışının ve temel kurumlarının daha kapsamlı bir anayasal düzenlemeyle belirlenmesi gerekiyordu. Kurtuluş Savaşı sırasında hazırlanan 1921 Anayasası, olağanüstü koşulların ihtiyaçlarına cevap veren kısa bir metindi. Cumhuriyet'in ilanından sonra ise devletin kurumlarını, yetkilerini ve işleyişini daha ayrıntılı düzenleyecek yeni bir anayasa hazırlanması gündeme geldi. 20 Nisan 1924 tarihinde kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanından sonra hazırlanan ilk yeni anayasa oldu.
Birinci Madde: Türkiye Devleti Bir Cumhuriyettir.
1924 Anayasası'nın birinci maddesi, devletin yönetim biçimini açıkça Cumhuriyet olarak tanımlıyordu.
Bu düzenleme, 29 Ekim 1923'te ilan edilen Cumhuriyet'i yeni anayasanın temel hükmü haline getiriyordu. Saltanatın kaldırılmasının ardından devletin yönetim biçimi anayasal düzeyde kesinleştiriliyordu.
Üstelik anayasanın 102. maddesiyle Cumhuriyet'in devlet şekli olarak değiştirilmesinin teklif edilmesi yasaklandı.
İkinci Madde: Devletin Dini, Resmi Dili ve Başkenti
1924 Anayasası'nın ilk kabul edildiği haliyle ikinci maddesi şöyleydi.
Türkiye Devletinin dini, Dini İslamdır resmi dili Türkçedir makarrı Ankara şehridir.
Bu madde, devletin dinini İslam, resmi dilini Türkçe ve başkentini Ankara olarak belirliyordu.
Ancak anayasanın bu hükmü zaman içerisinde değiştirildi.
10 Nisan 1928'de devletin dininin İslam olduğuna ilişkin ifade kaldırıldı. 5 Şubat 1937'de ise Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık Devletçilik Laiklik ve İnkılapçılık ilkeleri anayasaya eklendi. Bu değişiklikler, Cumhuriyet'in kuruluşundan sonraki anayasal dönüşümün aşamalı biçimde gerçekleştiğini gösteriyordu.
Üçüncü Madde: Hakimiyet Kayıtsız Şartsız Milletindir.
Üçüncü madde, Cumhuriyet'in temel egemenlik anlayışını ortaya koyuyordu.
Egemenliğin kaynağı bir hükümdar, hanedan veya ayrıcalıklı bir zümre değil, millet olarak kabul ediliyordu.
Aslında bu ilke ilk kez 1924 yılında ortaya çıkmamıştı. 1921 Anayasası'nda da egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu belirtilmişti.
1924 Anayasası, Milli Mücadele döneminde benimsenen bu anlayışı yeni Cumhuriyet'in hukuk düzeninde sürdürdü.
Dördüncü Madde: Milletin Temsilcisi Türkiye Büyük Millet Meclisidir.
Dördüncü madde, Türkiye Büyük Millet Meclisini milletin tek ve gerçek temsilcisi olarak tanımlıyordu.
Aynı zamanda egemenlik hakkının millet adına yalnızca TBMM tarafından kullanılacağını belirtiyordu.
Böylece millet egemenliği ilkesi yalnızca genel bir düşünce olarak bırakılmıyor, bu yetkinin hangi kurum aracılığıyla kullanılacağı da anayasal olarak açıklanıyordu.
Peki, İlk Dört Madde Neden Bu Şekilde Düzenlendi? 1924 Anayasası'nın ilk dört maddesi, yeni devletin temel yapısını ortaya koyuyordu
Birinci madde yönetim biçimini, ikinci madde devletin o tarihteki temel niteliklerini, üçüncü madde egemenliğin kaynağını, dördüncü madde ise egemenliğin hangi kurum tarafından kullanılacağını belirliyordu. Bu düzenlemelerle Cumhuriyet'in ilanından sonra oluşan yeni devlet yapısının hukuki temelleri güçlendiriliyordu. Burada günümüzde sıkça karıştırılan önemli bir ayrıntı bulunuyor. 1924 Anayasası'nın ilk dört maddesi bugünkü Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın ilk dört maddesiyle aynı değildi. 1924 Anayasası'nda yalnızca devlet şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmünün değiştirilmesi teklif edilemiyordu. Bugünkü Anayasa'da ise ilk üç maddenin değiştirilmesi ve değiştirilmesinin teklif edilmesi dördüncü maddeyle yasaklanmıştır.
Dolayısıyla bugünkü anayasal düzenlemeleri doğrudan 1924 yılında Atatürk ve İsmet İnönü tarafından aynı ifadelerle yazılmış hükümler olarak anlatmak tarihi açıdan doğru değildir. Cumhuriyet'in İlk Anayasasının Bıraktığı Miras 1924 Anayasası, Türkiye'nin Cumhuriyet yönetimi altında hazırlanan ilk yeni anayasası olarak 1961 yılına kadar yürürlükte kaldı. Bu dönemde devletin siyasi kurumları, hukuk düzeni ve toplumsal yapısı önemli değişimler geçirdi. Anayasa da bu gelişmelere paralel olarak çeşitli tarihlerde değiştirildi. 1924 Anayasası'nın ilk dört maddesi, yeni devletin yönetim biçimini ve egemenlik anlayışını tanımlayan temel hükümler olarak tarihteki yerini aldı. Sonuç olarak Atatürk ve İsmet İnönü döneminde kabul edilen 1924 Anayasası, Cumhuriyet'in ilanıyla başlayan yeni devlet düzenini hukuki temellere oturtmayı amaçlıyordu.
Bu anayasanın merkezindeki en önemli ilkelerden biri ise açıktı: Hakimiyet kayıtsız şartsız milletindi.
