Atatürk'ün hatırasına yönelik hakaret suçunda kullanılan sözlerin hangi kişiye veya değere yöneldiği, eylemin hukuki niteliğinin belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır. Özellikle kamuya açık alanlarda bulunan Atatürk heykel ve büstlerine yönelik ifadeler, sözlerin içeriği ve söylendiği koşullar dikkate alınarak değerlendirilir. Yargıtay 23. Ceza Dairesinin 2 Kasım 2016 tarihli, 2016/11461 Esas ve 2016/9261 Karar sayılı ilamı, Atatürk büstü gösterilerek kullanılan ifadelerin 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilmesine ilişkindir.
Karara konu olayda sanıkların, Atatürk büstünü işaret ederek bu putları yıkacaklarını belirten sözler kullandıkları ileri sürüldü. Olay sırasında kamu görevlilerine yönelik hakaret ve tehdit niteliğinde olduğu iddia edilen başka davranışlar da gerçekleşti. Bunun üzerine sanıklar hakkında Atatürk'ün hatırasına hakaret, tehdit, kamu görevlisine hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme gibi farklı suçlardan yargılama yapıldı. İlk derece mahkemesi, her sanığın eylemini ve katılımını ayrı ayrı değerlendirerek çeşitli mahkumiyet ve beraat hükümleri kurdu.
5816 sayılı Kanun'un 1. maddesi, Atatürk'ün hatırasına alenen hakaret edilmesini veya sövülmesini suç olarak düzenlemektedir. Aynı Kanun'da Atatürk'ü temsil eden heykel, büst ve abidelerin ya da Atatürk'ün kabrinin tahrip edilmesi, kırılması, bozulması veya kirletilmesi de ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Bu nedenle Atatürk büstüne yönelik sözlü ifadeler ile büste fiziksel müdahalede bulunulması hukuken farklı eylemlerdir. Sözlü davranışların değerlendirilmesinde hakaret suçunun unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediği incelenir.
Somut olayda tartışılan ifadeler, yalnızca belirli bir nesnenin kaldırılması yönündeki açıklamalar olarak değerlendirilmedi. Sözlerin Atatürk büstü gösterilerek kullanılması, ifade edilen düşüncenin yöneldiği kişi ve olayın gerçekleştiği ortam birlikte ele alındı. Atatürk'ü temsil eden büstün put olarak nitelendirilmesi ve ortadan kaldırılacağının belirtilmesi, Atatürk'ün hatırasına yönelik hakaret iddiasının temelini oluşturdu.
Yargıtay 23. Ceza Dairesinin incelemesine konu dosyada, 5816 sayılı Kanun kapsamındaki suçla birlikte kamu görevlilerine yönelik eylemler de yer aldı. Bu durum, aynı olay sırasında kullanılan sözlerin farklı suç tipleri bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bir ifadenin Atatürk'ün hatırasına hakaret kapsamında değerlendirilmesi, olayda yer alan diğer söz ve davranışların ayrıca tehdit, hakaret veya görevi yaptırmamak için direnme suçunu oluşturup oluşturmadığının incelenmesine engel değildir.
Yargıtay 23. Ceza Dairesinin 2016/9261 Karar sayılı ilamı, Atatürk'ü temsil eden büstlere yönelik sözlerin hukuki niteliğinin belirlenmesinde ifadenin bağlamının önemini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte 5816 sayılı Kanun'un uygulanmasında her eleştirel veya olumsuz ifadenin kendiliğinden suç oluşturduğu sonucuna varılamaz. Ceza sorumluluğu, kullanılan sözlerin hakaret niteliği taşıyıp taşımadığı ve kanuni unsurların somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği değerlendirilerek belirlenmelidir. Karar, Atatürk'ün hatırasına yönelik sözlü eylemler ile diğer suçlara konu davranışların ayrı ayrı incelenmesi gerektiğini göstermektedir.
