Ceza soruşturmalarında suç delillerinin elde edilmesi kadar bu delillerin hukuka uygun yöntemlerle toplanması da önem taşıyor. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 9 Ekim 2024 tarihli, 2023/594 Esas ve 2024/294 Karar sayılı ilamında, kolluk görevlilerinin arama kararı bulunmadan bir kişinin elindeki poşeti incelemesi sonucunda ele geçirilen kaçak sigaraların delil niteliğini değerlendirdi. Yüksek Mahkeme, hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin ceza yargılamasında hükme esas alınamayacağına ilişkin anayasal ve yasal düzenlemeleri somut olay bakımından ele aldı.
Olay, 23 Kasım 2014 tarihinde devriye görevi yapan polis ekiplerinin durumundan şüphelendikleri bir kişiyi durdurmasıyla meydana geldi. Kolluk görevlileri, kimlik kontrolünün ardından kişinin elinde bulunan ve dışarıdan içeriği görülemeyen poşeti inceledi. Yapılan kontrolde 25 karton, toplam 250 paket bandrolsüz ve kaçak sigara ele geçirildi. Sanık hakkında kaçak eşyayı ticari amaçla bulundurma suçundan kamu davası açıldı. Bakırköy 1. Asliye Ceza Mahkemesi, yapılan yargılama sonucunda sanığın beraatine karar verdi.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 116. maddesinde şüpheli veya sanığın üstünün, eşyasının ve diğer yerlerin aranmasına ilişkin koşullar düzenlenmiştir. Aynı Kanun'un 119. maddesi, adli aramanın hangi makamların kararı veya emri üzerine gerçekleştirilebileceğini belirlemektedir. Anayasa'nın 38. maddesinin altıncı fıkrası ise kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulguların delil olarak kabul edilemeyeceğini hüküm altına almıştır. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 217. maddesi uyarınca yüklenen suç, hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir.
Yerel mahkemenin beraat kararının temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 7. Ceza Dairesi, kolluk görevlilerinin şüphe üzerine gerçekleştirdikleri kontrolü hukuka uygun kabul ederek beraat hükmünü bozdu. Daire, kaçak sigaraların miktarını ve niteliğini de dikkate alarak sanığın mahkumiyetine karar verilmesi gerektiğini değerlendirdi. Ancak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, poşetin içeriğinin arama kararı olmadan incelenmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek bozma kararına itiraz etti.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, uyuşmazlığın çözümünde kolluk görevlilerinin gerçekleştirdiği işlemin basit bir kontrol mü yoksa adli arama mı olduğuna odaklandı. Dışarıdan bakıldığında içeriği görülemeyen poşetin açılarak incelenmesinin arama niteliğinde olduğu değerlendirildi. Kolluk görevlilerinin şüphe duyması, kanunda öngörülen arama kararı veya emri koşullarını kendiliğinden ortadan kaldırmadığından, bu işlem sonucunda elde edilen sigaraların hukuka uygun delil olarak kabul edilemeyeceği sonucuna ulaşıldı.
Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 9 Ekim 2024 tarihli kararı, ceza soruşturmalarında kolluk tarafından gerçekleştirilen durdurma ve kontrol işlemleri ile adli arama arasındaki hukuki ayrımı ortaya koydu. Kararda, suç şüphesinin bulunmasının tek başına kanuni arama usulünden vazgeçilmesini mümkün kılmadığı ve hukuka aykırı arama sonucunda elde edilen maddi bulguların mahkumiyet hükmüne dayanak oluşturamayacağı değerlendirildi. Böylece ceza yargılamasında maddi gerçeğin araştırılması ile temel hakların korunmasına ilişkin usul güvencelerinin birlikte uygulanması gerektiği vurgulandı.
