İstanbul’un Ayvansaray semtinde, Haliç’e doğru uzanan tarihi surların arasında, şehrin Bizans döneminden kalan en gizemli yapılarından biri bulunuyor. Anemas Zindanları. Bugün sessiz taş duvarlar, karanlık tonozlar ve birbirine bağlanan bölümlerden oluşan bu yapı, bir zamanlar Bizans imparatorlarının yaşadığı Blakhernai Sarayı kompleksinin hemen yanında yer alıyordu. Bu nedenle Anemas yalnızca bir zindan değil, imparatorluk sarayının, savunma sisteminin ve yüzyıllar boyunca yaşanan siyasi mücadelelerin izlerini taşıyan çok daha büyük bir tarihi alanın parçasıydı. Bugün Anemas Zindanları olarak adlandırılan bölümlerin tamamının başlangıçta hapishane olarak yapılmış olması kesin değil. Araştırmacılar geniş tonozlu bölümlerin bir kısmının sarayın bulunduğu eğimli araziyi destekleyen altyapı ve teras sistemiyle bağlantılı olabileceğini, bazı bölümlerin ise daha sonraki dönemlerde farklı amaçlarla kullanıldığını düşünüyor. Ancak zaman içerisinde burası mahkûmlarla ve özellikle siyasi tutsaklarla ilişkilendirilecek kadar güçlü bir hapishane kimliği kazandı.
Yapının adının hikayesi ise 12. yüzyılın başlarına kadar uzanıyor. Bizans kumandanı Mikhael Anemas, İmparator I. Aleksios Komnenos’a karşı düzenlenen bir komploya karıştı ve planın ortaya çıkmasının ardından yakalandı. 1107 yılında Blakhernai Sarayı yakınındaki bir kulede hapsedildiği aktarılıyor. Onun adı zamanla buradaki hapishane yapılarıyla özdeşleşti ve kompleks yüzyıllar sonra bile Anemas adıyla anılmaya devam etti. Bununla birlikte, bugün Anemas Kulesi olarak gösterilen bölümün Mikhael Anemas’ın gerçekten tutulduğu yer olup olmadığı kesin olarak kanıtlanmış değil. Anemas’ın bulunduğu Blakhernai bölgesi özellikle Bizans’ın son yüzyıllarında son derece önemliydi. İmparatorlar zamanla Konstantinopolis’in güneydoğusundaki Büyük Saray’dan uzaklaşarak şehrin kuzeybatısındaki Blakhernai Sarayı’nı daha fazla kullanmaya başladılar. Böylece Ayvansaray çevresi yalnızca bir savunma hattı olmaktan çıktı imparatorların yaşadığı, devlet işlerinin yürütüldüğü ve saray entrikalarının yaşandığı önemli bir merkeze dönüştü. Sarayı koruyabilmek için surlar güçlendirildi, kuleler yükseltildi ve bölgenin savunma sistemi farklı dönemlerde genişletildi.
Kompleksin en dikkat çekici yapıları arasında bugün Anemas Kulesi ve İsaakios Angelos Kulesi olarak bilinen bölümler bulunuyor Özellikle II İsaakios Angelos döneminde yapılan eklemeler, buradaki mimari yapının zaman içerisinde ne kadar karmaşık hale geldiğini gösteriyor. Tonozlu odalar, yüksek taş duvarlar, kuleler ve dar geçitler bir araya geldiğinde ortaya sıradan bir zindandan çok, surlarla sarayın birbirine bağlandığı devasa bir savunma ve altyapı sistemi çıkıyor. Bu taş duvarlar aynı zamanda Konstantinopolis’in en çalkantılı dönemlerine de tanıklık etti. 1203 ve 1204 yıllarındaki Haçlı saldırıları sırasında Blakhernai çevresi çatışmaların yaşandığı bölgelerden biriydi. Yüzyıllar sonra, 1453’te Konstantinopolis kuşatıldığında şehrin bu tarafındaki surlar yeniden savaşın ortasında kaldı. Böylece bugün sessizliğe gömülmüş olan Anemas ve çevresindeki yapılar, Bizans’ın yükselişinden son dönemlerine kadar uzanan çok uzun bir tarihin içinde varlığını sürdürdü.
Anemas Zindanları'nı asıl etkileyici yapan şey ise belki de içeride anlatıldığı söylenen efsanelerden çok, gerçekten yaşanmış tarihin kendisi. Bir tarafta imparatorların yaşadığı Blakhernai Sarayı, diğer tarafta siyasi mücadelelerin kaybedenlerinin kapatıldığı kuleler ve onların altında karanlığa uzanan taş bölmeler bulunuyordu. Aynı duvarların bir tarafında iktidar, diğer tarafında esaret vardı. Bugün Ayvansaray’ın sokaklarından geçerken bütün bu geçmişi fark etmek oldukça zor. Modern İstanbul yapının çevresini çoktan kuşatmış durumda. Fakat surların içine doğru baktığınızda, yüzyıllardır ayakta duran kemerler ve karanlık bölmeler hâlâ başka bir İstanbul’un izlerini taşıyor. Çünkü İstanbul’un bazı sırları metrelerce toprağın altında değildir. Bazıları herkesin her gün yanından geçtiği duvarların içinde, yaklaşık bin yıldır sessizce beklemektedir.
