9 Kasım 1938 Çarşamba günü, Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatta geçirdiği son tam gündü. İstanbul Dolmabahçe Sarayı'nda son derece ağır bir sağlık mücadelesi yaşanıyordu. Atatürk, 8 Kasım'da girdiği komadan çıkamamıştı. Karaciğer sirozunun yol açtığı komplikasyonlar nedeniyle bilinci kapalıydı. 9 Kasım boyunca Atatürk'ün sağlık durumu ağır seyretti. Doktorları başında nöbet tutuyor, nabzını solunumunu ateşini ve genel durumunu izliyordu. O gün yaşananları anlamak için özellikle üç noktaya bakmak gerekir. Birincisi, Atatürk artık çevresindekilerle bilinçli biçimde iletişim kuramıyordu. Bu nedenle 9 Kasım'da yaptığı iddia edilen uzun konuşmalara veya son vasiyet niteliğindeki sözlere ihtiyatla yaklaşılmalıdır.
İkincisi, doktorlar tedavi ve gözlemlerini sürdürüyordu. Ancak hastalık ileri aşamadaydı ve mevcut tıbbi imkanlar, karaciğer yetmezliğinin yarattığı ağır tabloyu tersine çevirmeye yeterli değildi. Üçüncüsü, Türkiye'de büyük bir endişe hakimdi. Atatürk'ün sağlık durumuna ilişkin resmi açıklamalar takip ediliyor, iyileşmesine yönelik umutlar giderek zayıflıyordu. 9 Kasım gecesi, Dolmabahçe'de yaşananların en önemli yazılı tanıklarından biri doktorların tuttuğu sağlık kayıtlarıydı. Bu kayıtlar, sonraki yıllarda anlatılan duygusal hikayelerden farklı olarak, o gün yaşananların tıbbi boyutunu ortaya koymaktadır. 9 Kasım 1938'de yayımlanan üç resmi sağlık bülteni Anadolu Ajansı'nın dönemin haberlerinden aktardığı bilgiler, o gün Atatürk'ün durumunun nasıl ağırlaştığını gösteriyor.
Saat Sağlık durumu
10.00 Geceyi rahatsız geçirdi. Ateş 36,8°C, nabız 128, solunum 28/dakika.
20.00 Yorgunluk ve dalgınlık devam etti. Ateş 37,6°C, nabız 124, solunum 40/dakika.
24.00 Durumu daha da ağırlaştı. Ateş 37,6°C, nabız 132, solunum 33/dakika.
Gece yarısı yayımlanan son bültendeki şu ifade, durumun ciddiyetini açıkça ortaya koyuyordu. Umumi ahval vahamete doğru seyretmektedir. Bu Atatürk'ün sağlık durumunun giderek tehlikeli bir hal aldığını bildiren resmi açıklamaydı. 9 Kasım gecesi sona erdiğinde artık 10 Kasım başlamıştı. Atatürk'ün yaşamının son dokuz saat beş dakikası kalmıştı. Doktorların ölüm raporuna göre durumu gece yarısından sonra daha da ağırlaştı ve 10 Kasım Perşembe sabahı saat 09.05'te derin koma içinde hayatını kaybetti. 9 Kasım'ın tarihsel anlamı burada yatıyor. Türkiye kurucusunu kaybetmeden önceki son günü yaşamıştı. Henüz ölüm haberi gelmemişti, fakat sağlık bültenleri yaklaşan büyük kaybın işaretlerini taşıyordu.
