Mısır’da 2025 yılının Kasım ve Aralık aylarında gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda, bilim dünyasını şaşırtan bir keşif yapıldı. Başkent Kahire’nin yaklaşık 190 kilometre güneyinde bulunan El-Bahnasa bölgesindeki antik Oxyrhynchus kentinde, Roma döneminden kalma bir mumyanın üzerinde Homeros’un ünlü İlyada Destanı’na ait papirüs parçaları bulundu. Yaklaşık 2.000 yıllık geçmişe sahip olduğu değerlendirilen mumyayla ilgili keşif, 20 Nisan 2026 tarihinde Barselona Üniversitesi tarafından dünyaya duyuruldu. Barselona Üniversitesi Eski Yakın Doğu Araştırmaları Enstitüsü bünyesinde çalışan, Maite Mascort ve Esther Pons liderliğindeki arkeoloji ekibi Oxyrhynchus antik kentinin mezarlık alanında yürüttükleri çalışmalarda Roma dönemine ait bir mezar ortaya çıkardı. Nüria Castellano'nun ekibi tarafından 22. sektördeki 65 numaralı mezarda bulunan mumyanın göğüs ve karın bölgesi üzerinde, kil mühürle kapatılmış papirüs parçaları tespit edildi.
2026 yılının Ocak ve Şubat aylarında gerçekleştirilen ayrıntılı incelemelerde, papirüs uzmanı Leah Mascia, restoratör Margalida Munar ve filolog Ignasi-Xavier Adiego tarafından incelenen eski Yunanca metnin, Homeros’un yaklaşık 2.800 yıllık edebiyat geleneğine dayanan İlyada Destanı’nın ikinci kitabına ait olduğu belirlendi. Bulunan satırlar, Troya Savaşı’na katılan Akha ordularını, komutanlarını ve gemilerini anlatan ünlü Gemiler Kataloğu bölümünden geliyordu. Keşfi olağanüstü kılan ayrıntı ise metnin bulunduğu yerdi. Antik Mısır’da mumyalama sırasında ölülerin üzerine koruyucu dualar, büyülü metinler ve dini yazılar yerleştirilmesi bilinen bir gelenekti Ancak ilk kez Homeros’un İlyada Destanı gibi edebi bir eserin mumyalama ritüelinin parçası olarak kullanıldığına ilişkin doğrudan arkeolojik kanıt elde edilmişti.
Peki, Anadolu topraklarındaki Troya Savaşı’nı anlatan bir destanın satırları neden Mısır’da bir mumyanın üzerine yerleştirilmişti? Araştırmacılar bu sorunun kesin cevabını henüz bilmiyor. Metnin ölen kişiyi ölümden sonraki yaşamda korumak amacıyla kullanılmış olabileceği düşünülüyor. Ancak papirüsün neden özellikle İlyada’dan seçildiği hala gizemini koruyor. Büyük İskender’in Mısır’ı ele geçirmesinin ardından bölgede Yunan kültürü ve edebiyatı yaygınlaşmış, Homeros’un eserleri yüzyıllar boyunca okunmaya devam etmişti. Roma döneminde de bu kültürel etkileşim sürmüştü. Dolayısıyla İlyada’nın Mısır’da bilinmesi şaşırtıcı değildi. Asıl şaşırtıcı olan bu edebi eserin bir cenaze töreninin parçası haline gelmesiydi.
Keşfedilen mumyanın kimliği ve papirüsün hangi amaçla yerleştirildiği henüz kesinleşmiş değil. Araştırmacılar, aynı bölgede bulunan diğer mühürlü papirüsleri de inceleyerek antik Mısır’ın ölüm ritüelleri hakkında yeni bilgilere ulaşmayı hedefliyor. Bu keşfin Anadolu tarihi açısından da dikkat çekici bir yönü bulunuyor. Bugün Çanakkale sınırları içerisinde yer alan Troya ile bağlantılı bir destanın satırları, binlerce kilometre uzakta Mısır'da bir mezarda korunarak günümüze ulaşmayı başardı. Aradan yaklaşık iki bin yıl geçti İmparatorluklar yıkıldı, şehirler unutuldu, nesiller değişti. Ancak Homeros’un Troya'yı anlatan dizeleri, bir mumyanın üzerinde sessizce varlığını sürdürdü. Şimdi bilim insanları tek bir sorunun cevabını arıyor. Bir insan neden ölümden sonraki yolculuğuna İlyada’nın satırlarıyla uğurlandı?
