1816 yılı, insanlık tarihinin en tuhaf iklim yıllarından biri olarak kayıtlara geçti. Avrupa ve Kuzey Amerika'da yaşayan milyonlarca insan ilkbaharın ardından her zamanki gibi havaların ısınmasını, tarlalardaki ürünlerin büyümesini ve yaz mevsiminin başlamasını bekliyordu, ancak haftalar ilerledikçe doğanın alışılmış düzeninde bir şeylerin ters gittiği anlaşılmaya başladı. Hava bir türlü istikrarlı biçimde ısınmıyor, bazı bölgelerde sürekli yağmur yağıyor, sıcaklıklar aniden düşüyor ve normal şartlarda yaz mevsiminin çoktan başlamış olması gereken tarihlerde don olayları yaşanıyordu. Kuzey Amerika'nın kuzeydoğusunun bazı kesimlerinde haziran ayında kar ve don görülürken, Avrupa'nın çeşitli bölgelerinde soğuk ve aşırı yağış tarım alanlarını vuruyor, çiftçiler henüz gelişmekte olan ürünlerini kaybetmeye başlıyordu. 1816 daha sonra tarihe son derece çarpıcı bir isimle geçecekti Yazsız Yıl. Fakat o dönemde insanların büyük bölümünün bilmediği şey, yaşadıkları sıra dışı hava koşullarının başlangıcının yaklaşık bir yıl önce ve binlerce kilometre uzakta gerçekleşmiş olmasıydı. Bugünkü Endonezya'nın Sumbawa Adası'nda bulunan Tambora Yanardağı, Nisan 1815'te insanlık tarihinin kayıt altına alınmış en güçlü volkanik patlamalarından birini gerçekleştirmişti. Patlama öylesine büyüktü ki Tambora'nın zirvesinin önemli bir bölümü çökmüş, dağın yüksekliği yaklaşık 4.300 metreden 2.850 metre civarına kadar gerilemiş ve yaklaşık altı kilometre genişliğinde devasa bir kaldera meydana gelmişti. Yanardağın çevresindeki yerleşimler piroklastik akıntılar, kül yağışı ve patlamanın tetiklediği diğer felaketlerle ağır biçimde zarar görmüş, binlerce insan doğrudan hayatını kaybetmiş, takip eden dönemde tarım alanlarının yok olması, temiz su kaynaklarının zarar görmesi, açlık ve hastalıklar nedeniyle can kayıpları daha da artmıştı.
Tambora'nın etkisi Endonezya ile sınırlı kalmadı, çünkü yanardağ atmosfere yalnızca kül değil, büyük miktarda kükürt dioksit de göndermişti. Bu gazların bir bölümü stratosfere kadar yükselerek burada sülfat aerosollerine dönüştü ve atmosfer içerisinde geniş alanlara yayılan mikroskobik parçacıklar, Güneş'ten Dünya'ya ulaşan ışınımın küçük fakat iklim açısından önemli bir bölümünü uzaya geri yansıtmaya başladı. Dünya'nın yüzeyine ulaşan enerjinin azalması küresel sıcaklıkların geçici olarak düşmesine katkıda bulundu ve 1815'te Endonezya'da meydana gelen patlamanın sonuçları, aylar sonra yanardağı hiç görmemiş insanların yaşadığı kıtalarda hissedilmeye başladı. 1816 yazında Kuzey Amerika'nın kuzeydoğusunda yaşananlar özellikle dikkat çekiciydi. New England ve Kanada'nın bazı bölgelerinde haziran ayında meydana gelen don ve kar olayları henüz büyümekte olan ürünlere zarar verdi. Hava birkaç günlüğüne düzeliyor, çiftçiler tehlikenin geçtiğini düşünüyor, ardından yeni bir soğuk hava dalgası geliyor ve tarlalar tekrar don tehlikesiyle karşılaşıyordu. Mısır gibi sıcaklığa duyarlı ürünler ağır zarar görebiliyor, yetişme döneminin kısalması çiftçilerin yeniden ekim yapmasını zorlaştırıyor ve hasat beklentileri giderek düşüyordu. Takvim haziranı ve ardından temmuzu gösteriyordu, fakat doğa zaman zaman sanki mevsimleri karıştırmış gibi davranıyordu. Atlantik'in diğer tarafındaki Avrupa'da ise sorun yalnızca düşük sıcaklıklar değildi. Birçok bölgede yoğun ve uzun süreli yağışlar tarlaları etkiliyor, tahılların gelişimini bozuyor ve hasat miktarlarını azaltıyordu. Üstelik Avrupa henüz Napolyon Savaşları'nın yarattığı ekonomik ve toplumsal yıkımın etkilerinden kurtulamamıştı. Milyonlarca insanın hayatı doğrudan tarımsal üretime bağlıydı ve kötü geçen tek bir hasat dönemi bile geniş halk kesimleri için ciddi bir gıda krizine dönüşebiliyordu. Tahıl miktarı azaldıkça fiyatlar yükseldi, ekmek pahalandı, hayvanları beslemek için kullanılan yulaf gibi ürünlerin azalması çiftçilerin üzerindeki ekonomik baskıyı daha da artırdı ve tarımsal kriz yavaş yavaş toplumsal bir probleme dönüşmeye başladı.
Bugünün küresel ticaret ağlarının bulunmadığı bir dünyada bir bölgenin kötü hasadı çok daha doğrudan sonuçlar yaratıyordu. Uzak ülkelerden milyonlarca ton yiyeceği kısa sürede taşıyabilecek modern lojistik sistemler bulunmadığından yerel üretimin çökmesi, özellikle yoksul halk için doğrudan açlık tehlikesi anlamına gelebiliyordu. İsviçre, Almanya, Fransa, Britanya ve Avrupa'nın başka bölgelerinde yüksek gıda fiyatları ve kıtlık korkusu insanların yaşamını ağırlaştırdı bazı insanlar daha iyi koşullar bulabilmek amacıyla başka bölgelere göç ederken, yetersiz beslenme toplumları hastalıklara karşı daha savunmasız hale getirdi. İşin en çarpıcı tarafı, Endonezya'da patlayan bir yanardağın Avrupa'daki ekmek fiyatını değiştirebilmesiydi. Tambora'nın çevresindeki insanlar patlamanın ateşini ve külünü doğrudan görmüşlerdi, fakat Avrupa'daki bir çiftçi veya Kuzey Amerika'daki bir aile Tambora'nın adını bile bilmiyor olabilirdi. Buna rağmen aynı atmosferin altında yaşıyorlardı ve atmosfer, gezegenin birbirinden binlerce kilometre uzaktaki bölgelerini görünmez biçimde birbirine bağlıyordu. 1816'nın sıra dışı atmosferi gökyüzünün görünümünü de etkiledi. Büyük volkanik patlamaların ardından stratosferde bulunan aerosoller güneş ışığının atmosferde saçılma biçimini değiştirebildiğinden, dönemin bazı bölgelerinde sıra dışı kırmızı ve turuncu gün batımları gözlemlendi. 19. yüzyıl ressamlarının bazı tablolarındaki olağanüstü gökyüzü renklerinin dönemin volkanik aerosollerinden etkilenmiş olabileceğini araştıran bilimsel çalışmalar bile yapılmıştır. İnsanlar gökyüzünde büyüleyici renkler görürken, o renklerin oluşmasına katkıda bulunan atmosferik parçacıklar aynı zamanda gezegenin geçici olarak soğumasında rol oynuyordu.
1816'nın etkileri yalnızca tarım ve ekonomiyle sınırlı kalmadı o karanlık ve yağışlı yaz, dünya edebiyatının en ünlü eserlerinden birinin doğuşuyla da bağlantılı hale geldi. Henüz 18 yaşındaki Mary Godwin, daha sonra evleneceği Percy Bysshe Shelley ile birlikte İsviçre'deki Cenevre Gölü çevresinde bulunuyordu ve aynı bölgede Lord Byron ile doktor John Polidori de kalıyordu. Yaz tatili için yapılan planlar sürekli yağışlı ve kasvetli hava nedeniyle aksayınca grup uzun süre içeride vakit geçirmek zorunda kaldı ve Lord Byron'ın birbirlerine korku hikayeleri yazmalarını önermesiyle edebiyat tarihini değiştirecek bir süreç başladı. Mary'nin zihninde bilim aracılığıyla cansız bir bedene hayat verilmesi fikri gelişti ve bu düşünce daha sonra dünyanın en ünlü romanlarından biri olan Frankenstein or, The Modern Prometheusa dönüştü. John Polidori'nin aynı çevrede geliştirdiği fikirler ise daha sonra yayımlanan The Vampyre adlı eserle modern vampir edebiyatının gelişiminde önemli bir rol oynadı. Lord Byron da aynı yıl, Güneş'in söndüğü ve dünyanın karanlığa gömüldüğü kıyamet vari bir gelecek tasvir eden Darkness adlı şiirini yazdı. Ancak 1816'daki sıra dışı iklim koşullarını yalnızca Tambora'ya bağlamak da tabloyu gereğinden fazla basitleştirir. Dünya 19. yüzyılın başlarında zaten görece serin bir iklim döneminden geçiyordu, yaklaşık 1809 civarında gerçekleştiği düşünülen ancak kaynağı kesin olarak belirlenemeyen büyük bir tropikal volkanik patlama da atmosfere önemli miktarda aerosol bırakmıştı ve dönem aynı zamanda Güneş etkinliğinin görece düşük olduğu Dalton Minimumu ile örtüşüyordu. Tambora bütün bu koşulların üzerine eklenen son derece güçlü bir volkanik etki yaratarak 1816'nın olağan dışı ikliminde başlıca faktörlerden biri haline geldi.
Yazsız Yıl ifadesi elbette dünyanın her yerinde yazın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. 1816'nın etkileri bölgeden bölgeye değişmiş bazı yerlerde çok daha ağır hissedilirken başka bölgelerde daha sınırlı kalmıştır. Ancak özellikle Kuzey Yarımküre'nin bazı kesimlerinde yaz aylarında meydana gelen donlar, düşük sıcaklıklar, yoğun yağışlar ve tarımsal kayıplar o kadar sıra dışıydı ki yıl insanların hafızasına yazın gelmediği yıl olarak kazındı. Tambora'nın atmosferdeki etkileri zamanla azaldı, sülfat aerosolleri yavaş yavaş çöktü ve takip eden yıllarda iklim koşulları daha normal değerlere dönmeye başladı, fakat 1816 insanlığa gezegenin ne kadar güçlü ve aynı zamanda ne kadar hassas bağlantılarla birbirine bağlı olduğunu gösteren unutulmaz bir örnek bıraktı. Endonezya'da bir dağ patladı, atmosfer değişti, binlerce kilometre uzaktaki sıcaklıklar düştü, tarlalar zarar gördü, yiyecek fiyatları yükseldi, insanlar göç etmek zorunda kaldı ve İsviçre'deki yağmurlu bir yaz gecesinde genç bir yazar, yüzyıllar sonra bile okunacak bir canavarın hikayesini düşünmeye başladı. 1816'nın hikayesini olağanüstü yapan da tam olarak budur Dünyanın bir ucunda meydana gelen tek bir büyük doğa olayı, atmosfer aracılığıyla kıtaları aşarak insanların ne yiyeceğini, nereye göç edeceğini gökyüzünde hangi renkleri göreceğini ve hatta hangi hikayeleri yazacağını değiştirebildi. İnsanlar yazı bekledi, fakat 1816'da doğa onlara bambaşka bir mevsim verdi.
