10 Kasım 1938 Perşembe sabahı, İstanbul Dolmabahçe Sarayı'nda Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en hüzünlü saatleri yaşanıyordu. Mustafa Kemal Atatürk, iki gündür ağır komadaydı. 8 Kasım'da bilincini kaybetmiş, doktorlarının bütün çabalarına rağmen sağlık durumu giderek kötüleşmişti Karaciğer sirozu artık ileri aşamadaydı. Hastalığın yol açtığı ağır komplikasyonlar, bedeninin yaşamsal işlevlerini etkiliyordu. Atatürk'ün başında doktorları bulunuyordu. Sağlık durumu sürekli takip ediliyor, yaşamsal belirtileri değerlendiriliyordu. O sabah Atatürk'ün bilinci kapalıydı. Bu nedenle son saatlerinde çevresindekilerle konuştuğuna veya bir veda konuşması yaptığına ilişkin anlatıları tarihsel gerçek olarak kabul etmek doğru değildir Dolmabahçe'nin dışında ise İstanbul'da sıradan bir perşembe sabahı başlamıştı. Boğaz'da vapurlar ilerliyor, insanlar günlük işlerine hazırlanıyordu Ancak sarayın içinde, bir devletin kurucusunun hayatını kaybetmesine saatler kalmıştı. Saat 09.05'te Mustafa Kemal Atatürk, 57 yaşında hayata gözlerini yumdu. Ölümünün ardından doktorlar tarafından resmi rapor düzenlendi. Haber, devlet yetkililerine iletildi ve kamuoyuna duyuruldu. O andan itibaren 10 Kasım 1938, yalnızca bir Cumhurbaşkanı'nın ölüm tarihi değil, Türkiye'nin ortak hafızasında derin iz bırakan bir gün haline geldi.
O sabahın belgelenmiş kronolojisi
8 Kasım; Atatürk son ağır komasına girdi. Bu komadan bir daha çıkamadı.
9 Kasım, 24.00; Son gece yayımlanan sağlık bülteninde nabız dakikada 132, solunum 33, vücut sıcaklığı 37,6 derece olarak kaydedildi. Durumunun ağırlaştığı bildirildi.
10 Kasım, 09.05; Atatürk derin koma hâlindeyken hayatını kaybetti. Ölümü sekiz doktorun imzaladığı raporla belgelendi.
10 Kasım, sonrası; Hükümetin resmi tebliği İçişleri Bakanı Şükrü Kaya'nın imzasıyla yayımlandı. Anadolu Ajansı acı haberi kamuoyuna duyurdu.
Atatürk'ün son saatlerine ilişkin en değerli belgelerden biri, 1 Ekim'den 10 Kasım'a kadar tutulan Son Nöbet Defteridir. Bu kayıtlarda nabız, ateş tansiyon, uygulanan tedaviler ve doktor müdahaleleri yer almaktadır. O sabahın anlamını belki de en iyi şu düşünce anlatır. 10 Kasım 1938'de bir insanın hayatı sona erdi. Fakat onun kurduğu Cumhuriyet, kendisinden sonra yaşayacak kuşaklara emanet olarak kaldı.
